W Starożytnej Grecji przed każdą ważną decyzją polityczną, a często i prywatną, pytano się o radę wyroczni w Delfach, przy czym mogli to robić wyłącznie mężczyźni. Odurzona podziemnymi wyziewami kapłanka zwana Pytią, odpowiadała na zadawane pytania. Ostateczną wersję odpowiedzi przekazywali jednak w poetyckiej formie kapłani, a traktowano ją jako wyrocznię Zeusa objawioną za pośrednictwem Apolla, któremu poświęcona była świątynia. Przepowiednie zwykle miały charakter metaforyczny i niejednoznaczny, co pozwalało na szeroki wachlarz interpretacji i niejednokrotnie prowadziło do katastrofalnych skutków. Nie zmniejszało to jednak popularności samej wyroczni, na czym najbardziej oczywiście korzystali kapłani, którzy gromadzili dary składane przez proszących o radę. Zostały one w znacznym stopniu zagrabione przez Fokijczyków, którzy w trakcie nieustających wojen pomiędzy poszczególnymi greckimi polis postanowili w ten prosty sposób uzyskać środki na zatrudnienie najemnych żołnierzy. Wyrocznia jednak przetrwała grabież, podobnie jak i późniejszy najazd Celtów. Jej działalność zakończyli dopiero chrześcijańscy cesarze, którzy zakazali kultu i zburzyli budynki świątyni. Kapłani nie lubią konkurencji.

Prejudycjalny wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczący tzw. neo-sędziów nie tylko niczego nie wyjaśnił w kwestii legalności orzekania przez liczącą już około 3 tys. grupę osób, ale wprowadził jeszcze większe zamieszanie. Świadczą o tym wypowiedzi przedstawicieli rządzącej koalicji i opozycji, które generalnie wyrażają zadowolenie z wyroku twierdząc, że potwierdza ich racje. Nie po raz pierwszy więc najwyższa instytucja sądowa UE wydała salomonowy wyrok, który pogłębi jedynie istniejące spory. Na dodatek nie wiadomo jak mają go traktować polskie sądy, ponieważ obowiązywalność wyroków prejudycjalnych w innych sprawach poza tą, której dotyczyło pytanie, jest kwestią wątpliwą. Tym bardziej, że podobne orzeczenia naszego Sądu Najwyższego wiążą wyłącznie sąd, który wystąpił o interpretację obowiązującego prawa i oczywiście wyłącznie w sprawie, którą rozpatrywał.

Zgodnie z wyrokiem TSUE przy ocenie niezawisłości sędziego należy brać pod uwagę „nie tylko okoliczności związane z procesem ich powołania, lecz również inne istotne elementy kontekstu poprzez dokonanie całościowej oceny wszystkich okoliczności towarzyszących ich powołaniu”. Orzeczenie jest podwójnie absurdalne. Po pierwsze, „okoliczności towarzyszące powołaniu” mogą być różnie oceniane przez poszczególnych sędziów. To oznacza, że wyrok w jednej sprawie zostanie uznany za ważny, a w innej za nieważny. Dlaczego? Bo takie poglądy będzie miał sędzia oceniający stopień niezawisłości swojego kolegi. Gdyby jednak chciał w pełni ocenić okoliczności jego powołania, to musiałby mieć pełen dostęp do całego procesu nominacyjnego. Nawet jeżeli byłoby to możliwe, to zajęłoby sporo czasu i przedłużało i tak niesłychanie przewlekły czas orzekania. Na dodatek sędzia musiałby bazować na oficjalnych dokumentach, które przecież nie zawsze pokazują zakulisowe zabiegi związane z konkretną nominacją. Tym bardziej będzie to nie przejścia dla strony składającej wniosek, o ile sędzia go oceniający ograniczyłby się jedynie do weryfikacji przedstawionych przez nią dowodów. W praktyce więc dalej wszystko będzie zależało od subiektywnej oceny sędziego oceniającego zasadność wniosku o wyłączeniu innego sędziego.

O wiele sensowniejsze są rozwiązania obowiązujące w polskim prawie od połowy 2022 roku. Wówczas to w wyniku porozumienia zawartego pomiędzy Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen i Prezydentem Andrzejem Dudą, wprowadzono do ustaw regulujących ustroje polskich sądów zapisy umożliwiające przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności sędziego. Zgodnie z nimi: „Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, (…), jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.”. Pozwalają one wyłączać sędziego w przypadku spraw, które mają jakiś związek z interesem instytucji państwowych. W ten sposób np. Sąd Najwyższy wyłączył jednego ze znanych neo-sędziów ze sprawy, w której stroną był Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratorię Generalną. Jego poglądy i koneksje polityczne były oczywiste, ale decydujące znaczenie miał fakt, że w tym konkretnym przypadku mógł kierować się interesem swoich politycznych protektorów, a nie obiektywną oceną dowodów.

To sensowne, chociaż również niepozbawione wad rozwiązanie, zostało zakwestionowane przez ówczesną opozycję i sędziowskich hunwejbinów, którzy nie brali pod uwagę pogłębiającego się chaosu polskiego wymiaru będącego także wynikiem ich nieprzejednanej postawy. Skutki ich działań uderzają w interesy tych, których ponoć chcieli chronić. W rzeczywistości kierują nimi najczęściej polityczne przekonania, a czasami osobiste uprzedzenia w stosunku do ich kolegów, którzy dla własnych korzyści poszli na współpracę z ówczesną władzą. O ile można zrozumieć poczucie niesprawiedliwości tej sytuacji, to jednak kolejne lata pokazały niemożliwość realizacji ich postulatów z powodów politycznych, a ostateczny kres ich nadziei przyniosło zwycięstwo Karola Nawrockiego. Zresztą, gdyby zostały one wprowadzone w życie chaos w wymiarze sprawiedliwości tylko by się pogłębił. Do tego prowadzi dogmatyzm myślenia, zacietrzewienie i brak autorefleksji w stosunku do efektów własnych działań.

Odrzucenie zawartego przez Andrzeja Dudę i Ursulę von der Leyen kompromisu doprowadziło do dalszych negocjacji. Tym razem prowadzili je inni komisarze UE (przewodnicząca KE została od nich odsunięta) z reprezentującym rząd Szymonem Szenkowskim vel Sękiem. Zawarty w początkach 2023 układ był pełną kapitulacją Mateusza Morawieckiego dążącego za wszelką cenę do odblokowania środków z Krajowego Programu Odbudowy. Na dodatek zawierał on kuriozalne rozwiązania pozwalające na wyłączanie sędziów wyłącznie z powodu ich nieprawidłowego powołania, ale pozostawiające ich na swoich dotychczasowych stanowiskach. Tym samym decyzja o wyłączeniu sędziego miała być arbitralną decyzją innego sędziego, który zresztą też mógł być „neo-sędzią”. W innych sprawach mógłby on jednak orzekać, chociaż przecież w kwestii powołania nic by się nie zmieniło. Porozumienie przekute na stosowne zmiany ustawowe nigdy jednak nie weszło w życie, ponieważ zablokował je Andrzej Duda kierując wniosek do Trybunału Konstytucyjnego. Prezydent był wściekły z powodu pominięciu go w całej sprawie i zakwestionowaniu w praktyce decyzji o powołaniu sędziego, co jego zdaniem sanowało wszelkie wcześniejsze nieprawidłowości w procedurze nominacyjnej. W efekcie spór trwał dalej, a środki z KPO zostały odblokowane dopiero po wyborach, gdy na podstawie samych obietnic nowego rządu Komisja Europejska podjęła czysto polityczną decyzję o ich przekazaniu Polsce. Mimo, że prawie żadna z nich nie została zrealizowana, a działania kolejnych ministrów sprawiedliwości były niekiedy ewidentnie sprzeczne z obowiązującym prawem, to żadnej reakcji Brukseli oczywiście nie było. Wiarygodności instytucji europejskich taki sposób postępowania z pewnością nie buduje.

Wyrok TSUE rodzi jeszcze jeden problem. W Europejskim Trybunale Praw Człowieka zapadło już około stu wyroków przyznających odszkodowanie z powodu udziału w składzie orzekającym „neo-sędziego” (obecnie postępowania w kolejnych sprawach są zawieszone do czasu dokonania zmian prawnych regulujących statut neo-sędziów, które oczywiście nigdy nie nastąpią). Co najważniejsze, strasburski sąd robił to automatycznie nie badając okoliczności związanych z powołaniem sędziego, czego przecież wymaga wyrok trybunału luksemburskiego. Tym samym mamy kolizję wyroku TSUE nie tylko z niektórymi polskimi orzeczeniami (zakwestionowanie rozwodu w sądzie gryfickim), ale też z „siostrzanym” sądem międzynarodowym. Tak kończy się tworzenie alternatywnych systemów wymiaru sprawiedliwości bez precyzyjnego określenia ich wzajemnej zależności. Dla prawników to oczywiście raj na ziemi. Dla stron postępowania koszmar. Oczywiście poza tymi, którym zależy jedynie na przedłużaniu postępowań, ponieważ na korzystny dla siebie wyrok nie mają większych szans. Tylko co to ma wspólnego ze sprawiedliwością?

Karol Winiarski

Gdy 27 lat temu wstępowaliśmy do Paktu Północnoatlantyckiego, zapanowało w Polsce powszechne przekonanie, że od tego momentu jesteśmy bezpieczni i żaden atak nam nie grozi. Jest przecież 5 art. Paktu Waszyngtońskiego, który zapewnia natychmiastową pomoc wszystkich członków układu, gdyby ktoś był na tyle nierozsądny, aby nas zaatakować. Mało kto sięgnął do podpisanego w 1949 roku porozumienia, które powstawało w zupełnie innej sytuacji geopolitycznej. Ale nawet wówczas, w obliczu zagrażającej całej Europie groźbie radzieckiej inwazji, wspomniany artykuł nie gwarantował automatyzmu udzielanego wsparcia. Nie precyzował też jego formy. No i przede wszystkim był papierowym zapisem. A każde prawo (w tym międzynarodowe) warte jest tyle, ile woli jego przestrzegania wykazują podmioty, których dotyczy dotyczący oraz możliwości jego wyegzekwowania przez organy sądowe.

Jeden z cenionych (i co rzadkie, w miarę obiektywnych) komentatorów polskiej polityki, prof. Antoni Dudek, nazwał ostatnio nasz sojusz z USA najważniejszą polisą bezpieczeństwa dla Polski. Niestety nie wyjaśnił, gdzie w przypadku niewywiązania się Stanów Zjednoczonych z przyjętych przez nie zobowiązań, mielibyśmy dochodzić sprawiedliwości. Gdyby firma ubezpieczeniowa, w której ubezpieczyliśmy np. samochód, mieszkanie czy nas samych, odmawiała wypłaty odszkodowania za szkodę, którą została nam wyrządzona, skierowalibyśmy pozew do sądu. Prawomocny wyrok rozstrzygnąłby sprawę (pomińmy oczywiście narastający chaos w polskim wymiarze sprawiedliwości). Gdzie pójdziemy w sytuacji, w której Donald Trump lub któryś z jego następców, uzna, że udzielenie nam pomocy nie leży w interesie Stanów Zjednoczonych?

Przekonanie o natychmiastowym i bezwarunkowym wsparciu wojsk amerykańskich w razie jakiegokolwiek zagrożenia naszego kraju nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia. Czy naprawdę ktoś wierzy, że jakikolwiek przywódca narodu amerykańskiego zaryzykuje konflikt militarny z nuklearnym mocarstwem, które dysponuje potencjałem jądrowym zdolnym do zniszczenia Stanów Zjednoczonych? To kompletnie nieprawdopodobne i na Kremlu dobrze o tym wiedzą. Oczywiście, bardziej można się spodziewać innego rodzaju działań podjętych wobec agresora. Tyle, że jak widać na przykładzie Ukrainy, przynajmniej obecna administracja odmawiała ich zastosowania, A po wybuchu wojny w Zatoce Perskiej wręcz luzuje sankcje nałożone na Rosję.

Krytycznie nastawieni do administracji Donalda Trumpa wskazujący Europę jako alternatywę (a przynajmniej mocne uzupełnienie) dla sojuszu z USA, wykazują jeszcze większy przejaw myślenia życzeniowego. Europa to wiele państw, położonych w różnych częściach naszego kontynentu, co skutkuje różnym poczuciem zagrożenia. Coraz większe rozchwianie polityczne we wszystkich praktycznie państwach sprawia, że zmiana władzy może doprowadzić do rewizji polityki zagranicznej. Trudno w takiej sytuacji opierać długofalowe strategie polityczne na lotnych piaskach europejskiej rzeczywistości. Przede wszystkim jednak państwa Starego Kontynentu nie dysponują potencjałem militarnym, który umożliwiałby udzielenie skutecznej pomocy. Tym bardziej nie będą skłonne wypełnić swoich sojuszniczych zobowiązań. A jeśli nawet będą chcieli, to nie będą mieli czym.

„Jeżeli chcesz na kogoś liczyć, to licz na siebie”. Ta stara maksyma jeszcze kilka lat temu wydawała się nie do zastosowania w przypadku zagwarantowania naszemu krajowi bezpieczeństwa. Dysproporcja potencjału militarnego Polski i Rosji była ogromna i szybko się powiększała. Ale w ostatnich latach na polach bitew dokonała się rewolucyjna zmiana w sposobie i przede wszystkim środkach prowadzenia wojny. Bezzałogowce stopniowo wyłączyły z wojny najbardziej zaawansowany technologicznie sprzęt, który do tej pory przesądzał o wyniku wojny. Ich niewielki koszt powoduje, że można je używać w praktycznie nieograniczonych ilościach, a utrata nie stanowi dużego problemu. Dronowa rewolucja doprowadziła do wyrównaniu szans, nawet przy sporych dysproporcjach potencjału militarnego, gospodarczego i demograficznego. Dotyczy to zwłaszcza przypadków obrony własnego terytorium przed lądowymi atakami wroga, ale przykład Iranu pokazuje, że można zadawać wrogowi dotkliwe ciosy, nawet jeżeli są to dwie najbardziej zaawansowane technologicznie armie świata atakujące za pomocą rakiet i samolotów.

W przypadku Polski problem polega na tym, że za ogromne pieniądze zakupiliśmy broń, której skuteczność w wojnie w Ukrainie okazała się mocno ograniczona, a co najgorsze, z miesiąca na miesiąc odgrywa coraz mniejszą rolę. Na dodatek jest to sprzęt zdecydowanie ofensywny, tak jak byśmy mieli atakować, a nie bronić się przed agresorem. Oczywiście, każda strategia obronna powinna przewidywać przejście do kontrofensywy, ale w naszym przypadku, o ile wykluczymy przypadkowość zakupów, ten rodzaj kupowanej broni można wytłumaczyć tylko w jeden sposób. Polskiej armii wyznaczone zostało zadanie wyzwolenia państw nadbałtyckich zajętych przez Rosjan w pierwszych tygodniach wojny. W praktyce oznaczałoby to ogromne straty i brak możliwości obrony własnego terytorium w przypadku niepowodzenia ofensywy. Byłaby to samobójcza strategia. Tyle, że zgodna z 5 art. Traktatu Waszyngtońskiego.

Najnowsze planowane zakupy mają już większy związek z rzeczywistością współczesnego pola walki i obronnym charakterem naszej wojennej strategii. Wrześniowy nalot rosyjskich dronów w końcu uświadomił wojskowym odpowiedzialnym za uzbrojenie polskiej armii jak bardzo zmieniła się wojna. Powoli dociera to również do dowódców wojsk innych krajów NATO. Ostatnie manewry: lądowe w Estonii i morskie u brzegów Portugalii, w których Ukraińcy dzięki dronom rozbili „wrogie” oddziały, uświadomiły pewnym siebie oficerom i generałom jak archaiczne metody działań wojennych uskuteczniają. Podobny szok przeżyli dowódcy amerykańscy, gdy okazało się, że ich systemy obrony antyrakietowej nie radzą sobie z atakami irańskich dronów. A jeśli nawet udaje im się je zestrzelić, to koszt takiej operacji przekracza wszelkie racjonalne proporcje.

Proces wyposażania polskiej armii w odpowiedni sprzęt potrwa lata, chociaż może to być znacznie krótszy okres niż w przypadku najbardziej zaawansowanego, i jednocześnie najdroższego, sprzętu amerykańskiego. Problemem są jednak sami żołnierze. Politycy mogą się chwalić, że posiadamy największą armię w Europie i trzecią, po USA i Turcji, w NATO (około 220 tysięcy żołnierzy), ale niektórzy eksperci zwracają uwagę, że tylko 1/3 z nich nadaje się do walki. Najgorsze jednak jest to, że nie ma kto ich zastąpić, a po kilku miesiącach wojny niewielu z nich będzie mogło dalej walczyć. Zawieszenie kilkanaście lat temu poboru spowodowało, że praktycznie nie mamy rezerw. I nic nie zapowiada, żeby coś się w tym względzie zmieniło. Tak jak żaden rząd nie zdecyduje się na wprowadzenie oszczędności w wydatkach socjalnych czy podniesienie podatków, żeby ratować zmierzające do katastrofy finanse publiczne, tak też nikt z rządzących nie przywróci poboru czy nawet powszechnego systemu szkoleń. A przecież wybór młodych osób, którzy najlepiej nadawaliby się na operatorów dronowych, a następnie ich gruntowne przeszkolenie, nie musiałby spowodować powszechnego niezadowolenia i doprowadzić do przegrania wyborów. Łatwiej jednak licytować się troską o obronność i wydawać miliardy pożyczanych pieniędzy, niż podejmować mimo wszystko ryzykowne politycznie działania, które rzeczywiście mogłyby skutecznie i szybko wzmocnić nasze możliwości obronne.

W tej sytuacji pozostaje nam jeden gwarant naszego bezpieczeństwa. Ukraina. Dopóki na wschodzie trwa wojna, niebezpieczeństwo rosyjskiego ataku jest praktycznie zerowe. Moskwa nigdy nie walczyła na dwa fronty, o ile oczywiście nie została zaatakowana. Braki kadrowe na froncie spowodowały zredukowanie garnizonów w przygranicznych z Polską rejonach do stanu szkieletowego i nie zostaną one uzupełnione przed zakończeniem trwającego konfliktu. Koniec działań wojennych też nie musi oznaczać znaczącego zwiększenia zagrożenia rosyjską agresją. Jeżeli tylko Ukraina pozostanie suwerennym państwem z silną armią, to Rosja nie będzie ryzykowała ataku na inny kraj obawiając się podjęcia przez Kijów próby odzyskania utraconych terenów. Zbrojny pokój na linii rozgraniczenia obu armii na wschodzie będzie dla nas najlepszym gwarantem bezpieczeństwa. Tylko, żeby to zrozumieć, trzeba mieć choć minimalne zdolności logicznego myślenia. Patrząc na sondaże pokazujące stosunek naszego społeczeństwa do toczącej się wojny, można zwątpić czy ta podstawowa umiejętność jest dostatecznie obecna wśród naszych rodaków. A co za tym idzie również polityków, którzy przecież starają się być „blisko ludzi”. W końcu to oni ich wybierają.

Karol Winiarski

Weto Prezydenta Karola Nawrockiego wobec ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa zwaną potocznie ustawą o SAFE, rozpaliło namiętności polityczne. Wzajemne oskarżenia o zdradę, narodowe zaprzaństwo czy reprezentowanie jawnej opcji niemieckiej oznaczały wejście na wyższy poziom polaryzacji, która od lat przynosi korzyści wodzom dwóch plemion toczących walkę o władzę. Ponieważ Polacy (poza oczywiście żołnierzami obydwu plemion czerpiącymi z niej osobiste korzyści) nie mieliby żadnego interesu, żeby wspierać ich osobiste ambicje, trzeba dokonać na nich emocjonalnych manipulacji wmawiając im, że gra toczy się o najważniejsze narodowe interesy. Tak jest również w przypadku wojny o SAFE, ponieważ chodzi w niej o coś zupełnie innego niż bezpieczeństwo naszego kraju.

Prezydencka blokada ustawy o SAFE nie oznacza, że polska armia nie dostanie kasy z obligacji wyemitowanych przez Unię Europejską i przekazanych rządom 19 państw, które przystąpiły do programu. Wręcz przeciwnie, wojsko dostanie więcej pieniędzy, ponieważ część środków, które miały zostać przeznaczone na doposażenie służb (policja, Straż Graniczna), będą musiały być przekierowane na inwestycje militarne. Oczywiście opozycja straszy rządzących odpowiedzialnością przed Trybunałem Stanu za złamanie Konstytucji, która ich zdaniem wymaga ustawy pozwalającej na zaciąganie tak dużych zobowiązań. Poprzednie kredyty na zakup sprzętu koreańskiego (oprocentowanych na poziomie około 6%) czy amerykańskiego (ponad 4%) jej zdaniem nie wymagały procedury ratyfikacyjnej w Sejmie, ponieważ formalnie nie były to pożyczki udzielane przez rządy tych państw. Tyle, że w praktyce było to wynikiem porozumień zawieranych z władzami Korei Płd. i USA, a ich koszt jest znacznie wyższy niż ten z UE.

Skoro więc pieniądze i tak zostaną pożyczone i wydane, to skąd cała ta awantura? Odpowiedź jest oczywista. Jarosław Kaczyński zorientował się, że Karol Nawrocki prowadzi samodzielną politykę i dąży do zdobycia dominującej pozycji na prawicy. I to obejmującej nie tylko Prawo i Sprawiedliwość, ale też obie konfederacje. A przywództwo Jarosława Kaczyńskiego tej strony polskiej sceny politycznej zawsze było jego najważniejszym celem, do którego dążył latami i który przez prawie dekadę udawało mu się skutecznie realizować. Jest ono nawet ważniejsze od sprawowania rządów w Polsce. Do władzy bowiem można prędzej czy później wrócić. A jeżeli nie jest się liderem tej części sceny politycznej, to nawet w przypadku wyborczego sukcesu prawicy i tak nie ma się większego wpływu na rzeczywistość. Zwycięstwo traci więc sens.

Program SAFE wydawał się zdaniem Jarosława Kaczyńskiego idealnym narzędziem postawienia Karola Nawrockiego pod ścianą i przypomnienia mu dzięki komu jest Prezydentem. Pożyczki zaciągane w Unii Europejskiej, jak wszystko co związane jest z tą organizacją, nie cieszą się poparciem prawicowego elektoratu, którego liderem stara się zostać nasz Prezydent. Na dodatek eurosceptycy dominują wśród zwolenników obydwu konfederacji w większym stopniu niż w przypadku wyborców Prawa i Sprawiedliwości. Dlatego tak nagły zwrot w sprawie programu SAFE – jeszcze kilka miesięcy temu politycy Prawa i Sprawiedliwości krytykowali rząd za zbyt wolne przystępowanie do niego – pozwalał osiągnąć jeszcze jeden cel – rozpocząć ofensywę, której celem jest odzyskanie elektoratu, który odpłynął do Grzegorza Brauna. Służy temu też nominowanie Przemysława Czarnka na kandydata na przyszłego premiera.

Karol Nawrocki znalazł się w sytuacji pozornie bez wyjścia. Podpisując ustawę zostałby uznany przez prawicowych wyborców za zdrajcę i pozbawiłby się szans uzyskania przywódcy tej części sceny politycznej oddając bez walki prymat Jarosławowi Kaczyńskiemu. Wetując okazałby się dłupoPiSem i uznałaby tym samym polityczne przywództwo prezesa Prawa i Sprawiedliwości. Zapędzony do narożnika Prezydent gorączkowo szukał rozwiązania, które wyrządziłoby mu najmniej szkód. I wtedy ktoś z jego kancelarii przypomniał sobie o pomyśle Grzegorza Kołodki wykorzystania rezerw Narodowego Banku Polskiego do finansowania polskich wydatków publicznych i tym samym ograniczenia rosnącego w piorunującym tempie zadłużenia Skarbu Państwa. To, że były trzykrotny minister finansów krytykuje wielkość środków wydawanych na zbrojenia, a sam pomysł dobrania się do finansowych zapasów banku centralnego wymyślił ćwierć wieku temu Andrzej Lepper, za co został powszechne wyśmiany (także przez polityków Prawa i Sprawiedliwości), Karolowi Nawrockiemu nie przeszkadzało. Pojawiła się bowiem szansa ofensywnego wyjścia z wydawałoby się patowej sytuacji.

Adam Glapiński, który bez zgody Prezydenta nie przedłuży kadencji Marty Kightley – swojej niezastąpionej zastępczyni wykonującej za niego całą pracę w NBP – nie miał zbyt dużego pola manewru. Musiał bez przekonania poprzeć pomysł nie przedstawiając zresztą spójnej wersji formalnej strony przeprowadzenia tej operacji i zaprzeczając swojej dotychczasowej narracji. Bo przecież jeszcze niedawno poinformował premiera, że w 2025 roku, podobnie jak i w kilku poprzednich, żadnego zysku Narodowy Bank Polski nie wypracował, co było konsekwencją stopniowego umacniania się złotówki, na co oczywiście on sam i cały Zarząd NBP żadnego wpływu nie ma. Kwaśna mina Adama Glapińskiego na konferencji z udziałem Prezydenta Nawrockiego wynikała też ze świadomości, że do nominacji Marty Kightley na kolejną kadencję konieczna jest negocjowana przez niego od miesięcy z Andrzejem Domańskim kontrasygnata Donalda Tuska. Układ był już w zasadzie zawarty. W zamian za podpis premiera Adam Glapiński miał zaniechać krytyki finansowej polityki obecnego rządu, co zresztą wykonał forsując wyjątkowo łagodną ocenę tegorocznego budżetu, który prowadzi nas wprost do katastrofy finansów publicznych w perspektywie kilku najbliższych lat – o ile wcześniej nie dojdzie do jakiegoś nadzwyczajnego wydarzenia, który zachwieje światową stabilnością finansową. Gwałtowny wzrost rentowności polskich obligacji (już o kilkanaście procent) po amerykańsko-izraelskim ataku na Iran jest ostrzeżeniem, którego oczywiście nikt w polskim rządzie nie weźmie pod uwagę.

Pomysł Karola Nawrockiego nie był bezkosztowy. Kreatywna księgowość, która miała wykreować prawie 200 mld zł bez naruszenia rezerw Narodowego Banku Polskiego, co zresztą było tylko jedną z koncepcji w dość nonszalancki sposób prezentowanych przez Adama Glapińskiego, spotkał się negatywną reakcją Konfederacji. Ostra krytyka Sławomira Mentzena, która zresztą dość szybko została przekierowana na popierające propozycje Prezydenta Prawo i Sprawiedliwość, była jednak niewielką szkodą w porównaniu z innymi rozwiązaniami. Zyski są zaś ogromne. Karol Nawrocki nie pozwolił się podporządkować Jarosławowi Kaczyńskiemu, potwierdził swoją samodzielność i zmusił partię-matkę i jej lidera do poparcia jego pomysłu. Cóż bowiem innego prezesowi pozostało. Nie mógł przecież zanegować pomysłu dwóch jego nominatów, która pozwalała zachować narrację o konieczności wydawania miliardów złotych na zakup broni, co po zakwestionowaniu programu SAFE mogło stanąć pod znakiem zapytania i co było piętą achillesową nagłej zmiany stanowiska głównej partii opozycji. Jarosław Kaczyński nigdy bowiem nie zaproponował realnej alternatywy dla unijnego wsparcia ograniczając się wyłącznie do totalnej krytyki tej koncepcji.

Twierdzenia niektórych komentatorów o pułapce zastawionej przez Donalda Tuska na Karola Nawrockiego i Jarosława Kaczyńskiego nie ma nic wspólnego z prawdą. Po stronie rządowej nikt się nie spodziewał, że Prawo i Sprawiedliwość dokona tak nagłej i radykalnej wolty swojego stanowiska w sprawie programu SAFE, a sama ustawa od dawna była przygotowywana do nadania jej biegu legislacyjnego. Gdy jednak do tego doszło, premier poczuł się jak ryba w polaryzacyjnej wodzie i przystąpił do kontrataku używając do niej równie radykalnej retoryki. Na dodatek włączył do politycznego konfliktu wojskowych, co do tej pory nigdy w tej skali się nie zdarzało. Z jednej strony oczywiście nie miał wyjścia, ponieważ stał się obiektem ataku, a sam program SAFE od dawna był przedstawiany jako dowód polskich wpływów w Unii Europejskiej. Z drugiej, zwrot Prawa i Sprawiedliwości na prawo stwarza niepowtarzalną okazję do zniechęcenia części prawicowych wyborów do głosowania na ugrupowania, które mentalnie zapisały się już obozu polexitu. W dalszym ciągu bowiem ilość zwolenników naszego członkostwa w UE nawet wśród zwolenników prawicy przeważa na przeciwnikami. Donald Tusk liczy na to, że tak jak jego katastrofalny w skutkach zwrot na lewo w drugiej kadencji swoich rządów umożliwił Jarosławowi Kaczyńskiemu przejęcie części centrowego elektoratu i zdobycie pełni władzy w 2015 roku, tak teraz ten sam błąd prezesa Prawa i Sprawiedliwości pozwoli mu utrzymać władzę po przyszłorocznych wyborach. Nie jest to jednak takie oczywiste, ponieważ oficjalnie nikt w największej opozycyjnej partii o polexicie na razie nie mówi, a polaryzacja doprowadziła do zabetonowania elektoratów i ich demobilizacja w dniu wyborów wydaje się mało realna.

Jeżeli Donald Tusk nie będzie próbował jeszcze bardziej pogłębić polaryzacji zarządzając głosowanie nad prezydenckim wetem, a Karol Nawrocki „zapomni” o swoim projekcie ustawy wykorzystującym rezerwy Narodowego Banku Polskiego, który zapewne utknie w sejmowej zamrażarce, to wkrótce awantura o SAFE umrze podobną śmiercią naturalna jak poprzednie wzmożenia polskich polityków i wspierających ich dziennikarzy. Oczywiście od czasu do czasu rządzący będą się chwalili kolejnymi kontraktami podpisywanymi dzięki pieniądzom pożyczonym przez UE chcąc ostatecznie przejąć rolę jedynych prawdziwych obrońców Ojczyzny, ale nie będzie to już wzbudzało takich społecznych emocji. Podobnie jak rosnące zadłużenie Skarbu Państwa, które w ciągu ubiegłego roku wzrosło o ponad 322 mld zł (prawie 20%) w stosunku do roku poprzedniego., a w samym styczniu powiększyło się o kolejne 46,4 mld zł. W tym kontekście powiększenie naszego długu o kolejne prawie 200 mld zł (czyli niespełna 10%) rzeczywiście nie robi większego wrażenia. A powinno, ponieważ większym niebezpieczeństwem niż atak Rosji coraz wyraźniej staje się wysokość naszego długu publicznego. Gdy nadmuchany za pomocą pożyczanych pieniędzy balonik polskiej potęgi gospodarczej pęknie, będzie już za późno na zwykłe działania oszczędnościowe, a zderzenie z finansową rzeczywistością będzie niesłychanie bolesne. I nawet aktorskie umiejętności naszych polityków mogą się wówczas okazać niewystarczające, żeby zapanować nad gniewem ludu. Gniewem, który oczywiście wykorzysta kolejny populista obiecujący proste i bezbolesne rozwiązania.

Karol Winiarski

Gambit to znane z gry w szachy posunięcie, które oznacza poświęcenie pionka lub nawet figury, aby uzyskać lepszą pozycję do ataku i tym samym zwiększyć szanse na zwycięstwo w całej rozgrywce. Próbę takiego zagrania podjął właśnie prezes Jarosław Kaczyński desygnując Przemysława Czarnka na przyszłego premiera prawicowego rządu tworzonego przez Prawo i Sprawiedliwość. Jak na wodzowską partię przystało decyzję podjął jednoosobowo, a dopiero po konwencji wyborczej została ona formalnie zatwierdzona przez Komitet Polityczny. Zaskakujące posunięcie Jarosława Kaczyńskiego w praktyce może jednak oznaczać zwiększenie szans Donalda Tuska na utrzymanie władzy po przyszłorocznych wyborach parlamentarnych.

Przemysław Czarnek był wymieniany w gronie faworytów do fotela premiera. Wydawał się jednak postacią zbyt radykalną w swoich poglądach i, chociażby ze względu na działania podejmowane w trakcie sprawowania funkcji Ministra Edukacji Narodowej, za zbyt kontrowersyjną, aby skutecznie zawalczyć o bardziej umiarkowany elektorat, który zgodnie z tradycyjnymi poglądami decyduje o wyborczym zwycięstwie. To właśnie dzięki strategii łagodzenia propagandowego przekazu, Prawo i Sprawiedliwość wygrało wybory w 2015 roku i na osiem lat przejęło władzę. Ale prawdą jest też, że w ostatnich latach niejednokrotnie wybory na świecie wygrywają kandydaci radykalni, którzy raczej mobilizują swoich zwolenników niż odwołują się do coraz bardziej mitycznego centrowego elektoratu. Tendencje te nie omijają i Polski, a najnowszym tego potwierdzeniem był wybór Karola Nawrockiego na Prezydenta Polski i duża popularność jaką dalej się cieszy, mimo skrajnie prawicowych poglądów, które reprezentuje i dalekich od szukania narodowej zgody działań, które podejmuje.

W ostatnich latach zakwestionowane zostało podstawowe założenie politycznej strategii Jarosława Kaczyńskiego – na prawo od Prawa i Sprawiedliwości nie może istnieć żadna znacząca siła polityczna. To dlatego prezes wybaczył niegdyś Zbigniewowi Ziobrze „zdradę” jaką było utworzenie Solidarnej Polski, a nawet jego późniejsze działania rozbijające jedność Zjednoczonej Prawicy. Pozwalało mu to zagospodarować prawie cały prawicowy elektorat i dawało możliwość łagodzenia propagandowego przekazu – brak konkurenta po prawej strony powodował, że skrajnie prawicowi wyborcy nie mając wyjścia i tak musieli głosować na Prawo i Sprawiedliwość. Ta strategia okazała się skuteczna, chociaż z czasem z jej realizacją były coraz większe problemy. Walcząc o wzmocnienie swojej pozycji w ramach Zjednoczonej Prawicy, Zbigniew Ziobro radykalizował swój przekaz, a to zmuszało Jarosława Kaczyńskiego do podążania tą samą drogą. Ogon zaczął machać psem. A prawdziwa katastrofa nastąpiła, gdy na prawicy pojawiła się realna konkurencja.

Powstanie Konfederacji mogło się okazać kolejną nieudaną próbą przekroczenia progu wyborczego przez skrajnie prawicowe formacje polityczne, które przez lata stanowiły swoisty polityczny folklor na polskiej scenie politycznej. Przywództwo Janusza Korwin-Mikkego „gwarantowało”, że tak się stanie. Gdy jednak Sławomir Mentzen dokonał politycznego ojcobójstwa, a Krzysztof Bosak zaakceptował radykalny liberalizm „Nowej Nadziei”, projekt okazał się nie tylko trwały, ale i rozwojowy. Co prawda, kolejne wybory parlamentarne przynosiły rozczarowujące wyniki (zwłaszcza te z 2023 roku), ale już kampania prezydencka w roku ubiegłym pozwoliła Konfederacji na trwale usadowić się na trzecim miejscu w sondażach z kilkunastoprocentowym poparciem. Bezpardonowy atak podjęty przez Jarosława Kaczyńskiego w połowie ubiegłego roku na Sławomira Mentzena (Krzysztof Bosak był raczej pomijany), nie przyniósł pełnego powodzenia. Chociaż notowania Konfederacji trochę się obniżyły, to jednak nie Prawo i Sprawiedliwość na tym skorzystało. Wręcz przeciwnie, całkiem realne jak się wówczas wydawało nadzieje, że partia Jarosława Kaczyńskiego może zdobyć samodzielną większość w przyszłym parlamencie, po kilku miesiącach okazały się chichotem historii. Zamiast walczyć o przekroczenie 40% poparcia, Prawo i Sprawiedliwość za wszelką cenę stara się obecnie uniknąć zejścia poniżej 20%. Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta. I nie jest to tylko Donald Tusk.

Wyrzucenie Grzegorza Brauna z Konfederacji miało uwolnić formację Mentzena i Bosaka od kompromitującego ich szaleńca latającego z gaśnicą i zrywającego unijne flagi. I rzeczywiście notowania Konfederacji poszły w górę. Jednak wbrew powszechnym oczekiwaniom Grzegorz Braun nie tylko nie znalazł się na politycznym śmietniku, ale jego Konfederacja Korony Polskiej zanotowała spektakularny sukces sondażowy zbliżając się do ugrupowania, z którego kilka miesięcy wcześniej został wyrzucony, gdy wbrew wcześniejszym ustaleniom postanowił kandydować w wyborach prezydenckich. Zsumowane wyniki obydwu Konfederacji coraz częściej przewyższają notowania Prawa i Sprawiedliwości. A co najgorsze z punktu widzenia polityków tej partii, ich koalicja z Grzegorzem Braunem jest niemożliwa. I to nie z powodu fundamentalnego sprzeciwu wobec poglądów głoszonych przez niego i jego współpracowników. Jarosław Kaczyński uznawał Andrzeja Leppera za politycznego szkodnika, z którym żadne układy nie są możliwe, a jednak w roku 2006 powołał go na stanowisko wicepremiera we własnym rządzie. Tym razem jednak sprawa jest poważniejsza, a problem leży poza Polską.

W trakcie swojego wystąpienia na konwencji w hali krakowskiego Sokoła, Przemysław Czarnek, używając kolejowej metafory, przedstawił siebie jako maszynistę, a Jarosława Kaczyńskiego jako kierownika pociągu. Tyle, że w całym systemie transportu szynowego kluczową rolę odgrywa dyżurny ruchu. A ten w przypadku pociągu Prawa i Sprawiedliwości znajduje się w Waszyngtonie i jest bardzo wyczulony na głosy płynące z Jerozolimy. Dla Donalda Trumpa, ale i dla każdego innego polityka amerykańskiego, osoba, która składa kondolencje ambasadorowi Iranu z powodu zabicia przez izraelskie rakiety religijnego przywódcy tego kraju, kwestionuje komory gazowe w Auschwitz i neguje odpowiedzialność polskich mieszkańców Jedwabnego za wymordowanie żydowskich sąsiadów, jest traktowana jak trędowaty. A przecież Prawo i Sprawiedliwość to ugrupowanie bezrefleksyjnie i bezkrytycznie popierające politykę amerykańską. Dlatego Jarosław Kaczyński znalazł się w politycznej pułapce. Sondaże wskazują, że bez Grzegorza Brauna utworzenie większościowej koalicji po przyszłorocznych wyborach będzie niemożliwe. Nawet gdyby Jarosław Kaczyński postanowił sprzeciwić się Amerykanom, Karol Nawrocki nie powoła rządu, który popsułby jego stosunki z „przyjacielem” z Białego Domu. Dlatego prezes uznał, że trzeba Konfederację Korony Polskiej zepchnąć pod wyborczy próg, a najlepiej całkowicie zmarginalizować. I taki jest zasadniczy cel wyboru Przemysława Czarnka, człowieka uwielbianego przez skrajnie prawicowy elektorat, jako kandydata na przyszłego premiera.

Gambit prezesa obarczony jest jednak sporym ryzykiem. Przemysław Czarnek reprezentuje frakcję „maślarzy”, a to oznacza zepchnięcie na boczny tor „harcerzy” Mateusza Morawieckiego. Chociaż do tej pory stosunki między obydwoma politykami były zadziwiająco poprawne, to jednak reprezentują oni zupełnie odmienne poglądy dotyczące kierunku, w którym ma zmierzać Prawo i Sprawiedliwość. A do tego dochodzą osobiste ambicje samego byłego premiera i polityczne interesy jego zwolenników. Zapewne Mateusz Morawiecki nie będzie w najbliższych tygodniach otwarcie atakował nominata Jarosława Kaczyńskiego, ale to nie znaczy, że zrezygnuje z prób powrotu do gry o fotel premiera. Jeśli notowania Prawa i Sprawiedliwości nie wzrosną, a Konfederacji Korony Polskiej nie spadną, to „harcerze” otwarcie wystąpią przeciw nominatowi Kaczyńskiego.

Przemysław Czarnek jest kandydatem do zaakceptowania i przez Konfederację, i przez Karola Nawrockiego. Zwłaszcza ta druga okoliczność ma dla prezesa duże znaczenie, ponieważ to Prezydent wskaże przyszłego premiera po wyborach parlamentarnych. W ostatnich miesiącach pozycja Karola Nawrockiego względem Jarosława Kaczyńskiego niesłychanie się wzmocniła. Dlatego prezes Prawa i Sprawiedliwości postanowił postawić swojego wybrańca pod ścianą i zaszantażował go stanowiskiem partii wobec programu SAFE. Histeryczny atak przypuszczony przez Prawo i Sprawiedliwość wspierany przez Konfederację postawił Karola Nawrockiego w sytuacji jak się wydawało bez wyjścia. Podpisując ustawę okazałby się zdrajcą i straciłby szansę na zdobycie pozycji przywódcy prawicy. Wetując, podporządkowałby się oficjalnej linii partii i tym samym potwierdził przywództwo Jarosława Kaczyńskiego. Niespodziewanie jednak Karol Nawrocki znalazł wyjście w sytuacji. Pomijając ekonomiczny sens samego pomysłu, projekt SAFE 0% pozwolił mu wydostać się z politycznej pułapki zastawionej przez prezesa na Prezydenta i przejść do politycznej ofensywy. Teraz został jednak po raz kolejny sprowadzony do roli wykonawcy poleceń Jarosława Kaczyńskiego. Bo przecież nie może otwarcie zakwestionować kandydatury Przemysława Czarnka. I nie chodzi o to, że jest tej kandydaturze przeciwny. Wręcz przeciwnie, obaj reprezentują skrajnie prawicowe poglądy. Kluczowe jest jednak to, że to nie on desygnował go na premiera.

Ostry atak Przemysława Czarnka na Władysława Kosiniaka-Kamysza i jego ugrupowanie oznacza, że kierownictwo Prawa i Sprawiedliwości straciło nadzieję na oderwanie ludowców od jego obecnych koalicjantów i dąży, podobnie jak w przypadku Konfederacji Korony Polskiej, do zepchnięcia Polskiego Stronnictwa Ludowego pod próg wyborczy, co pozbawiłoby Donalda Tuska głosów lojalnego koalicjanta. Może się jednak okazać, że część bardziej umiarkowanego elektoratu prawicy uzna, że radykalizm Przemysława Czarnka jest dla nich nie do przyjęcia i paradoksalnie pozwoli to ludowcom poprawić notowania. Być może zresztą celem ataku na Polskie Stronnictwo Ludowe jest zmuszenie działaczy tej partii do wzmocnienia jej konserwatywnego przekazu i tym samym zwiększenie wewnątrzkoalicyjnych napięć z Nową Lewicą. Obie partie (a zwłaszcza działacze i ich rodziny) miałyby jednak zbyt dużo do stracenia, żeby zrywać koalicję czy też odmawiać jej kontynuacji w przyszłości.

Radykalizm Przemysława Czarnka może też zwiększyć szanse Donalda Tuska na utrzymanie się u władzy. Mimo postępującej polaryzacji wciąż istnieje kurczący się elektorat centrowy, który może uznać, że skrajna prawica to jednak nie jego bajka i pozostać w dniu wyborów w domu. Z pewnością też skłoni przynajmniej część zdegustowanego elektoratu Koalicji Obywatelskiej do zagłosowania na partię, która rozczarowała swoimi rządami, ale jednak nie bredzi o nadzwyczajnych zaletach polskiego węgla i nie widzi na każdym kroku niemieckiego zagrożenia. Z tego punktu widzenia wybór Przemysława Czarnka to dobra wiadomość dla Donalda Tuska. O ile oczywiście Jarosław Kaczyński wytrwa przy swoim wyborze. W czerwcu przyszłego roku Przemysław Czarnek skończy pięćdziesiąt lat. A przecież zgodnie z zapowiedziami prezesa przyszły premier nie powinien tej granicy wieku przekroczyć. Jeżeli Czarnek nie spełni pokładanych w nim nadziei, będzie musiał pogodzić się ze zmianą decyzji partii-matki. Tak jak kiedyś premier z tabletu czyli Piotr Gliński.

Karol Winiarski

Atak USA i Izraela nie był zaskoczeniem. Nie po to gromadzi się przez wiele tygodni tak potężne siły, żeby ich nie użyć. Oczywiście, pełna kapitulacja Iranu czyli zlikwidowanie rozwijanego od dziesięcioleci programu nuklearnego stanowiącego symbol suwerenności perskiego państwa i całkowita zmiana polityki zagranicznej Teheranu, mogłyby zapobiec atakowi. Od początku było jednak wiadomo, że Iran na tak dalekie ustępstwa nie pójdzie, a negocjacje są jedynie zasłoną dymną i służą lepszemu przygotowaniu do agresji. Decyzja o niej zapadła już dawno. I to raczej w Jerozolimie, a nie Waszyngtonie.

Kiedy w grudniu ubiegłego roku Rosja oskarżyła Ukrainę o próbę zabicia Władymira Putina, co zresztą okazało się nieprawdą, Donald Trump wyraził swoje głębokie oburzenie. Kilka tygodni później siły specjalne USA porwały Prezydenta Wenezueli Nicolasa Maduro, a teraz izraelskie rakiety zabiły religijnego i politycznego przywódcę Iranu. Ali Chamenei był zbrodniarzem mającym na sumieniu wiele ludzkich istnień. Ale to samo można powiedzieć o Prezydencie Rosji i przywódcach wielu innych krajów na świecie. A jednak nie tylko nie są oni obiektem ataków amerykańskiego lub sojuszniczego lotnictwa, ale często wręcz przeciwnie, cieszą się pełnym poparciem Waszyngtonu. Kryterium przestrzegania podstawowych praw człowieka nie ma więc przy podejmowaniu decyzji w Białym Domu żadnego znaczenia.

Zasadnicze cele Izraela i Stanów Zjednoczonych w stosunku do Iranu nie są jednak takie same. Reżim ajatollahów stanowił realne, chociaż mocno wyolbrzymiane, zagrożenie dla państwa żydowskiego. W ostatnich latach uległo ono zresztą znacznemu osłabieniu. Upadek reżimu Baszszara al-Asada w Syrii, osłabienie Hezbollahu w Libanie i Hamasu w Strefie Gazy, zaangażowanie Rosji w Ukrainie, ograniczyło wpływy Iranu na Bliskim Wschodzie. Irański program atomowy miał charakter obronny i w przypadku sukcesu, czyli skonstruowania własnej bomby atomowej, wzmacniałby pozycję międzynarodową Teheranu. I to bardziej wobec krajów arabskich niedysponujących taką bronią niż w stosunku do Izraela, który od mniej więcej pół wieku posiada potężny arsenał nuklearny. Oczywiście Stany Zjednoczone nigdy nie nałożyły na Jerozolimę żadnych sankcji, nie mówiąc już o siłowej próbie denuklearyzacji tego państwa. Atak na Izrael byłby więc samobójczym krokiem ze strony Teheranu, a przywódcy tego kraju już dawno porzucili (poza propagandą) swój rewolucyjny ideologiczny zapał, skupiając się na gromadzeniu bogactw do czego utrzymanie władzy, a jeszcze bardziej życia, jest oczywiście niezbędnie konieczne.

Dla Binjaminu Netanyahu zniszczenie irańskiego programu nuklearnego – zresztą po raz kolejny, ponieważ po dwunastodniowej wojnie w czerwcu ubiegłego roku izraelski premier twierdził, że tak się właśnie stało – ma znaczenie czysto instrumentalne i stanowi dogodny pretekst do atakowania Iranu. Najważniejszym jego celem jest utrzymanie władzy po jesiennych wyborach parlamentarnych, co pozwoliłoby mu uniknąć odpowiedzialności karnej za przestępstwa korupcyjne. Każdy sukces w polityce międzynarodowej zwiększa poparcie dla rządzących. Tak się stało w ostatnich kilku latach. Tuż przed atakiem Hamasu w październiku 2023 roku poparcie dla izraelskiego premiera sięgało dna. Sukcesy militarne ostatnich lat znacząco poprawiły jego notowania. W dalszym ciągu nie ma jednak szans na wyborczy sukces. Dlatego liczy, że wyeliminowanie po raz kolejny irańskiego zagrożenia, odmieni jego polityczne losy.

Wielu uważa, że Donald Trump również kieruje się wyborczymi kalkulacjami. W listopadzie odbędą się wybory połówkowe, które mogą doprowadzić do przejęcia kontroli nad Kongresem (a przynajmniej nad Izbą Reprezentantów) przez Demokratów. To z pewnością nie jest scenariusz wymarzony przez Donalda Trumpa, ale nie ograniczy w znaczący sposób jego możliwości. Rola Kongresu została w ostatnich latach znacząco zmarginalizowana. Mało prawdopodobne jest uzyskanie przez Demokratów większości umożliwiającej przełamie prezydenckiego weta. Pozakonstytucyjny, ale uznawany za obowiązujący senacki filibuster potrafi skutecznie zablokować głosowania w tej izbie. Sam Prezydent dysponuje zaś możliwością wydawania executive orders, które umożliwiają mu skuteczne rządzenie. Przynajmniej do czasu wyroku Sadu Najwyższego, ale to trwa miesiącami. Nietrudno też znaleźć inny sposób na realizowanie swoich politycznych celów, a brak większości w Kongresie może stać się dogodną wymówką uzasadniającą brak sukcesów i zwiększyć szansę na wygranie wyborów przez kandydata Republikanów w wyborach prezydenckich w 2028 roku. Nie wybory połówkowe zaprzątają więc głowę lokatora Białego Domu.

Amerykański atak na Iran należy rozpatrywać w kontekście wcześniejszych posunięć administracji Donalda Trumpa. Wiele wskazuje na to, że zasadniczym celem tego posunięcia jest stopniowe osaczanie Chin. Zarówno Wenezuela, jak i w jeszcze większym stopniu Iran, były ważnymi dostawcami ropy naftowej dla tego jednego z największych jego importerów na świecie. Brak własnych zasobów tego surowca to prawdziwa pięta achillesowa Chin, co właśnie Amerykanie starają się wykorzystać pozbawiając je kolejnych źródeł zaopatrzenia. Próba gospodarczej izolacji Państwa Środka jest jednak mocno ryzykowna. Embargo na dostawy ropy naftowej dla Japonii wprowadzone przez Prezydenta Roosevelta po zajęciu przez nią południowych Indochin w lipcu 1941 roku skłoniła władze tego kraju do podjęcia decyzji o ataku na Pearl Harbor. Bezpośredni atak Chin na Stany Zjednoczone jest oczywiście nieprawdopodobny, ale zajęcie Tajwanu czy drastyczne ograniczenie eksportu metali ziem rzadkich już tak. A to zmusiłoby Donalda Trumpa do podjęcia działań, których podjąć nie chce.

Możliwych scenariuszy dalszego rozwoju sytuacji i konsekwencji konfliktu na Bliskim Wschodzie jest oczywiście kilka. Z pewnością Iran nie ma najmniejszych szans uzyskania militarnego zwycięstwa nad połączonymi siłami amerykańsko-izraelskimi. Przewaga technologiczna atakujących jest porażająca i z każdym dniem możliwości obronne Iranu będą malały. Tyle, że sukces Teheranu nie musiałby polegać na pokonaniu wroga na polu walki. Rainer Maria Rilke, austriacki poeta przełomu XIX i XX wieku, w trochę innym kontekście napisał: „Kto mówi o zwycięstwie? Przetrwanie jest wszystkim.”. Cytat ten idealnie oddaje strategię polityczno-religijnego kierownictwa Iranu. Same naloty bombowe osłabiają zaatakowanego, ale jeżeli władze mają silne poparcie społeczeństwa albo są w stanie stłumić wszelkie przejawy niezadowolenia, mogą przetrwać. Mała Serbia przez ponad trzy miesiące była w stanie odmawiać wycofania swoich wojsk z Kosowa mimo bombardowań prowadzonych przez siły lotnicze państw NATO. Tak długi okres prowadzenia nalotów przez USA i Izrael na Iran jest mało prawdopodobny ze względu na koszty polityczne i ograniczone zapasy rakiet. Sił lądowych z pewnością nie użyją – nie mają nawet obecnie w tym rejonie odpowiedniej ilości wojsk, straty ludzkie byłyby ogromne, a efekty trudne do przewidzenia. Jedyną nadzieją agresorów jest wyeliminowanie większości kierownictwa Iranu i zmuszenie pozostałych do kapitulacji, wymuszonej być może także przez masowe protesty społeczne. Jeżeli jednak reżim okaże się odporny i skonsolidowany, a wystąpienia społeczne ograniczone lub zostaną brutalnie stłumione (jak przed dwoma miesiącami), to Donaldowi Trumpowi i Binjaminowi Netanyahu pozostanie ogłoszenie „sukcesu” w postaci osłabienia wrogiego państwa i zakończenie kampanii. Rzeczywistym zwycięzcą będą jednak ajatollahowie.

Możliwy jest oczywiście także scenariusz wenezuelski czyli utrzymanie władzy przez dotychczasowy reżim po wymianie przywódcy. Sytuację ułatwia fakt, że Ali Chamenei został zabity przez izraelskie rakiety. Na razie nic jednak nie wskazuje, że Amerykanie są dogadani z jakimiś przedstawicielami obecnej władzy, co nie znaczy, że po dekapitacji znacznej części kierownictwa kraju takowi się nie znajdą. Podobnie jak w przypadku Wenezueli nowe/stare władze w zamian za zagwarantowanie ich interesów musiałyby dopuścić firmy amerykańskie do eksploatacji złóż ropy naftowej i zerwać ścisłe związki z Rosją i Chinami. Taką politykę gwarantowałby również powrót do władzy dynastii Pahlavivh w osobie obalonego w 1979 roku syna ostatniego szacha Mohhamada Rezy. Jego ewentualny powrót do władzy i przywrócenie monarchii w Iranie jest jednak mało prawdopodobne. Irańczycy pamiętają rządy jego ojca i działalność tajnej policji Savak, której zbrodnie może blakną przy brutalności reżimu ajatollahów, ale starsi Irańczycy o nich pamiętają i mało kto z nich marzy o powrocie do dawnych czasów. A młodzi entuzjazmu do instytucji monarchii zwykle nie czują.

Trzecia możliwość to demokratyzacja Iranu czyli wprowadzenie ustroju, który nigdy w pełni w Iranie nie funkcjonował. Demokracja musiałaby zostać ustanowiona w wyniku ludowej rewolucji, co samo w sobie jest mało prawdopodobne, a na dodatek żadne z zainteresowanych rozwojem sytuacji w Iranie państw nie będzie takiego rozwiązania wspierać. Ani Stany Zjednoczone, ani Izrael, a już na pewno nie sąsiedzi perskiego państwa, z których żadne nie jest rozwiniętą demokracją. Wyniki wyborów, o ile oczywiście te są wolne, zawsze są procesem nieprzewidywalnym. Władze przecież mogą się zmienić, a to może oznaczać zmianę polityki zagranicznej – zwłaszcza, gdy rządy przejdą w ręce ugrupowań wykorzystujących antyamerykańskie i antyizraelskie nastroje, które w Iranie były, są i będą bardzo intensywne. O wiele wygodniej i bezpiecznej jest utrzymywać stosunki z silną, autorytarną władzą. Amerykanie od dziesiątków lat praktykują ten sposób utrzymywania swojego regionalnego prymatu w krajach arabskich. A ostatnio wracają do podobnej polityki w Ameryce Łacińskiej.

Demokracja w Iranie grozi ponadto powtórzeniem sytuacji z Iraku. Amerykańscy konserwatyści próbując połączyć realizację interesów politycznych i gospodarczych Stanów Zjednoczonych z zaprowadzaniem liberalnej demokracji, starali się zdemokratyzować Irak po obaleniu Saddama Husajna. Był to zresztą ich ostatni argument legitymizujący agresję po tym jak okazało się, że żadnej broni masowego rażenia Irak nie posiadał, a kraj stał się bazą dla fundamentalistycznych organizacji islamskich, ale dopiero po obaleniu irackiego dyktatora. Konsekwencją był chaos, wojna domowa, w dłuższej perspektywie powstanie Państwa Islamskiego. Mimo, że Irańczycy są może społeczeństwem stojącym na wyższym poziomie rozwoju cywilizacyjnego i mają już ograniczone doświadczenia z demokracją (w Iranie odbywają się wybory parlamentarne i prezydenckie, ale wszyscy kandydaci muszą być zaakceptowani przez Radę Strażników Rewolucji czyli ajatollahów), to jednak możliwość utrzymania stabilnych rządów demokratycznych byłaby mocno problematyczna. Zwłaszcza, że jest to państwo wielonarodowe, a Persowie stanowią jedynie około 60% ludności. Istnieje więc obawa, że wolność nasili tendencje nacjonalistyczne i separatystyczne. A ponieważ jedną z największych mniejszości są Azerowie, których w Iranie jest więcej niż w Azerbejdżanie, a drugą Kurdowie, którzy mogą zyskać poparcie swoich pobratymców w innych krajach regionu, to cały Bliski Wschód może wybuchnąć. A tego nie chce nikt.

Atak USA i Izraela na Iran jest oczywistym złamaniem prawa międzynarodowego. Obydwaj agresorzy nawet nie próbują tego kwestionować. Reakcja demokratycznego świata daleka jest jednak od potępienia agresorów. Paradoksalnie, to autorytarne reżimy podkreślają ten fakt krytykując działania Stanów Zjednoczonych i Izraela. Ta obustronna hipokryzja pokazuje, że naga siła i polityczne interesy ostatecznie odesłały prawo międzynarodowe i instytucje, które miały strzec jego przestrzegania na śmietnik historii. Jednym z zasadniczych powodów jest brak ich skuteczności w przeszłości. I nie chodzi tylko o okres zimnej wojny, ale też o czasy wielkich nadziei, które nastały po upadku komunizmu w Europie. Wenezuela, a także Iran są zresztą tego najlepszym przykładem. Dlatego też tak wielu przywódców krajów demokratycznych otwarcie, bądź w sposób bardziej wyważony, popierają agresję na Iran i zabicie czołowych przywódców reżimu. Tylko kto zagwarantuje, że w przyszłości tylko autentyczni zbrodniarze będą padać ofiarą karzącej ręki światowego żandarma i jego nieobliczalnego Prezydenta?

Karol Winiarski

Wojna w Ukrainie trwa już cztery lata. W jej trakcie zmienił się całkowicie sposób prowadzenia walki, nie ma już wielu przywódców państw Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, a zasady uprawiania polityki międzynarodowej uległy rewolucyjnej zmianie, co oczywiście jest efektem powrotu do władzy Donalda Trumpa. Nie zmieniły się tylko konsekwencje toczących się walk – tysiące zabitych i rannych, totalne zniszczenia miast i miasteczek przez które przetacza się linia frontu oraz coraz większe zniszczenia infrastruktury energetycznej i produkcyjnej w głębi walczących krajów. Końca konfliktu nie widać.

Celem Władymira Putina było odzyskanie kontroli nad Ukrainą utraconej w okresie Rewolucji Godności na przełomie 2013 i 2014 roku, chociaż wcześniejszy okres prezydentury Wiktora Janukowycza trudno uznać za czas pełnego podporządkowania Kijowa Moskwie. W momencie inwazji wydawało się, że wojna potrwa kilka, góra kilkanaście dni i zakończy się pełnym sukcesem agresora. Dysproporcje potencjału gospodarczego i militarnego, a także doświadczenia walk toczonych w Donbasie w latach 2014-2015, nie rokowały sukcesu Ukraińców. A jednak okazało się, że rosyjski blitzkrieg zakończył się fiaskiem. Najeźdźcy zostali powstrzymani pod Kijowem i na przedmieściach Charkowa, a Prezydent Wołodymyr Zełenski – wbrew sugestiom Amerykanów – nie uciekł z kraju, ale stanął na czele walczącej Ukrainy.

Brak pełnego sukcesu nie oznaczał, że agresja zakończyła się całkowitym fiaskiem. Rosjanom udało się opanować znaczącą część Zaporoża i uzyskać dzięki temu lądowe połączenie z przejętym w 2014 roku Krymem. Opanowali również Zaporoską Elektrownię Atomową i przekroczyli dolny Dniepr zajmując Chersoń. Dalej jednak zostali zatrzymani pod Mikołajowem i nie zdołali całkowicie odciąć Ukrainy od Morza Czarnego. Po kilku miesiącach stracili także kontrolę nad tym akwenem morskim dzięki skutecznym atakom rakietowym wojsk ukraińskich, co zresztą pokazało jak niewielką rolę na niewielkich morzach wewnętrznych odgrywa flota wojenna – prawda, która do naszych wojskowych w dalszym ciągu nie dotarła. Bardzo ograniczone sukcesy odniosła też armia rosyjska w Donbasie, chociaż to właśnie ostateczne „wyzwolenie” obwodów donieckiego i ługańskiego było oficjalnym celem ataku.

Jesienią 2022 roku pojawiła się szansa na zakończenie wojny. Kontrofensywa ukraińska w obwodzie charkowskim przyniosła spektakularne sukcesy. W znacznym stopniu był to efekt przekazania uzbrojenia przez państwa zachodnie, w tym głównie przez Polskę dysponującą posowieckim sprzętem powszechnie używanym przez armię ukraińską. Pojawiła się szansa całkowitego wyparcia Rosjan z okupowanych terenów. Niestety, ofensywa została wstrzymana. Wydawało się wówczas, że Ukraińcom zabrakło rezerw do kontynuowania ataku. Obecnie coraz więcej informacji wskazuje na nacisk Waszyngtonu, który przestraszył się gróźb Władymira Putina straszącego użyciem taktycznej broni jądrowej na froncie. To pokazuje jak wielką rolę w amerykańskiej polityce odgrywa strach przed eskalacją konfliktu z mocarstwem dysponującym bronią jądrową. Powinno to dać do myślenia bezkrytycznym zwolennikom pełnego podporządkowania Polski polityce Stanów Zjednoczonych i bezrefleksyjnej wiary w militarne wsparcie wojsk amerykańskich w razie rosyjskiego ataku na nasz kraj.

Równie negatywny wpływ wywarli Amerykanie na przygotowywaną przez wiele miesięcy ukraińską ofensywę w roku 2023. Opracowany przy pomocy ich strategów plan ataku na Zaporożu od samego początku nie rokował większych nadziei na sukces, ponieważ Rosjanie mieli wiele miesięcy na przygotowanie linii obronnych. W konsekwencji ofiara tysięcy poległych żołnierzy ukraińskich poszła na marne, a Rosjanie ponownie przejęli inicjatywę strategiczną. Zdecydowanie korzystniejszą opcją był atak na należący do Rosji obwód kurski. Rok później Ukraińcy zaskoczyli przeciwnika zajmując pograniczne tereny. Było to jednak za późno i za mało. Tylko zdobycie dużego miasta mogło wstrząsnąć władzą Władymira Putina, która wówczas była bardzo słaba, co pokazał jednodniowy bunt Prigożina, a w konsekwencji doprowadzić do zmian politycznych na Kremlu, co z kolei mogło do prowadzić do chaosu i wycofania się Rosji z wojny. Ponownie jednak Amerykanie w obawie przed eskalacją konfliktu, byli zdecydowanie przeciwni jakimkolwiek atakom na rosyjskie terytorium.

Od końca 2023 roku Rosjanie krok po kroku posuwają się do przodu. Nie są to spektakularne postępy, ale kosztem ogromnych strat stopniowo zajmują kolejne ukraińskie miejscowości. Nic nie wskazuje na możliwość jakiegoś gwałtownego przełomu. Ostatnie ograniczone sukcesy wojsk ukraińskich mogą nawet wskazywać na możliwość stabilizacji linii frontu, ale w okresie zimowym w ostatnich latach zwykle Rosjanie nie odnosili większych sukcesów. Wzrastające znaczenie dronów, kolejna rzecz nie zauważona do niedawna przez polskich wojskowych, daje nadzieję na zminimalizowanie przewagi mobilizacyjnej strony rosyjskiej. Nie ma jednak większych szans na odzyskanie przez wojska ukraińskie utraconych terenów, nie mówiąc o wymuszeniu na Rosji wypłaty reparacji wojennych i postawieniu Władymira Putina przed sądem, co byłoby sprawiedliwym zakończeniem konfliktu. Jest to równie nierealne jak powstanie niepodległego państwa palestyńskiego.

Patowa sytuacja na froncie powinna skłonić walczące państwa do zawarcia kompromisowego pokoju. Tak jednak nie jest. Dla Władymira Putina nienegocjowalnym warunkiem jest uzyskanie kontroli nad całym Donbasem. To z kolei jest nie do przyjęcia przez stronę ukraińską, która uważa, że znajdujące się tam umocnienia mogą skutecznie powstrzymać agresora. Dopóki Kijów nie dojdzie do przekonania, że utrzymanie tych obszarów nie jest już możliwe, nie zgodzi się na bezpośrednie przekazanie tych terenów Rosji. Do przyjęcia dla Ukrainy byłaby jakaś forma demilitaryzacji Donbasu, ale na to z kolei nie zgadza się Moskwa. Dopóki obie strony będą przekonane o możliwości osiągnięcia swoich wojennych celów, a społeczeństwa będą skłonne ponosić kolejne ofiary, wojna będzie trwała dalej. I tylko krzyży na ukraińskich i rosyjskich cmentarzach będzie przybywało.

Karol Winiarski

Przez kilka ostatnich lat wydawanie miliardów złotych (znacząco powiększających deficyt budżetowy) na sprzęt wojskowy, było bezrefleksyjnie popierany przez wszystkie znaczące siły polityczne, ponad politycznymi podziałami. Nawet jeżeli czasami pojawiały się wątpliwości co do ilości i ceny kupowanej broni czy też braku jakiegokolwiek offsetu, to ostatecznie wszyscy karnie głosowali za. To już jednak przeszłość. Spór, który rozgorzał wokół programu Security Action for Europe (SAFE) jest kolejnym efektem skrajnej polaryzacji politycznej. Ponieważ obecna koalicja rządowa chwali się przeforsowaniem w UE programu, z którego uzyskamy 43,7 mld euro, to druga strona postanowiła go totalnie skrytykować. Polityczne motywy takiego stanowiska są oczywiste. To jednak nie znaczy, że wszelkie prezentowane argumenty są nieprawdziwe.

Fundusz SAFE ma być objęty zasadą warunkowości, podobnie jak pocovidowy fundusz Next Generation EU. Pozwala to Komisji Europejskiej wstrzymać wypłatę pieniędzy jeśli uzna, że dany kraj nie przestrzega zasad praworządności. Prawo i Sprawiedliwość pamięta jakim politycznym błędem była zgoda na taki mechanizm wyrażona przez Mateusza Morawieckiego, co skutkowało potem zablokowaniem wypłaty środków na zadania zawarte w Krajowym Planie Odbudowy. Wykorzystała to politycznie ówczesna opozycja piętnując ugrupowanie Jarosława Kaczyńskiego za zaistniałą sytuację. Środki dla Polski zostały prawie natychmiast uruchomione po zmianie władzy, chociaż poza zapowiedziami, żadne zmiany w polskim systemie prawnym nie nastąpiły, a kolejne działania nowych władz, mimo że dalekie od zasad praworządności, nie spotykały się nawet z krytyką ze strony Komisji Europejskiej. Jeżeli pod koniec 2027 roku nastąpiłaby zmiana władzy, mogłoby dojść do powtórzenia sytuacji i zablokowania wypłaty środków. Komisja Europejska jest instytucją polityczną i polityczne, a nie prawne kryteria, stanowią podstawę podejmowanych decyzji.

Zasadniczym argumentem przemawiającym za skorzystanie z pieniędzy programu SAFE są znacznie niższe koszty pożyczanych pieniędzy. Pożyczanych, ponieważ nie są to dotacje, a środki pochodzące z obligacji emitowanych przez Unię Europejską i przekazywanych państwom uczestniczącym w programie. Rzeczywiście, ich oprocentowanie jest niższe od rentowności obligacji złotówkowych, ale jest to raczej dowód na złą ocenę przez rynki finansowe stanu polskich finansów publicznych, która skutkuje większym ryzykiem pożyczkowym. Niemcy są w stanie taniej pożyczać pieniądze i w programie udziału nie biorą, co nie znaczy, że z niego nie skorzystają dzięki zamówieniom w ich zakładach zbrojeniowych. Jest to jednak stan na dzień dzisiejszy. W ostatnich miesiącach oprocentowanie polskich obligacji znacząco spadło, a kilka dni temu rentowność 10-letnich obligacji po raz pierwszy od czasów pandemii spadła poniżej 5%, co zapewne jest skutkiem kolejnych obniżek stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej. Jeszcze lepsze efekty dała emisja obligacji denominowanych w euro (pięcio i dziesięcioletnich), których oprocentowane jest podobne do zobowiązań finansowych, które zaciąga UE. To zresztą jest mocny argument za przyjęciem w Polsce europejskiej waluty (są też oczywiście silne argumenty przeciw), o czym żaden z polityków nie chce słyszeć. Dlaczego? Dlatego, że takie są wyniki badań opinii publicznej. Opartych oczywiście o emocje, a nie o racjonalne argumenty, o których większość badanych nie ma zielonego pojęcia.

Ministerstwo finansów wyliczyło oszczędności związane z uczestnictwem w programie SAFE – w porównaniu z pożyczaniem pieniędzy na rynkach finansowych bezpośrednio przez Polskę – na 36 mld zł (emisja obligacji przez budżet państwa) do nawet 60 mld zł (emisja przez Bank Gospodarstwa Krajowego). Pokazuje to zresztą jak kosztownym pomysłem jest pozabudżetowe finansowanie polskiego długu, co od lat praktykują kolejne rządy chcąc uniknąć przekroczenia progów ostrożnościowych zawartych w ustawie o finansach publicznych (55% i 60%) oraz Konstytucji (60%). Ciekawe, że jeszcze niedawno spotykało się to z krytyką Komisje Europejską, a obecnie akceptuje ona pomysł stworzenia kolejnego pozabudżetowego funduszu obsługującego program SAFE.

Wyliczenia ministra Domańskiego oparte są oczywiście na porównaniu podobnego okresu spłaty obligacji emitowanych przez UE i Polskę. Ma to być aż 45 lat przy dziesięcioletnim okresie karencji, w trakcie którego pokrywane będą jedynie odsetki. Tyle, że Polska takich obligacji nie emituje. Gdyby te same środki finansowe pozyskać z obligacji o znacznie krótszym okresie zapadalności, to ogólne koszty zaciągniętego długu byłyby znacznie niższe – każdy kto kiedykolwiek spłacał kredyt hipoteczny wie na czym polega pozornie atrakcyjnie niskie oprocentowanie takich zobowiązań. Tyle, że wcześniej trzeba byłoby te obligacje wykupić, a nic nie wskazuje, że stan naszych finansów publicznych ulegnie w najbliższych latach poprawie. Czy jednak moralnym jest obciążanie spłatą obecnie zaciąganych zobowiązań kolejnych pokoleń Polaków? Nawet tych, których jeszcze nie ma na świecie.

Kolejnym argumentem za wejściem do programu jest możliwość, jak zapewnia rząd, przeznaczenia 80% pozyskanych środków na zakupy sprzętu oraz inwestycje w polski przemysł zbrojeniowy i krajową infrastrukturę komunikacyjną. Jest to zresztą zgodne z założeniami SAFE, który powstał przede wszystkim w celu wzmocnienia europejskiego przemysłu zbrojeniowego. Tyle, że na efekty trzeba będzie czekać wiele lat. A przecież jak wielokrotnie twierdził Donald Tusk jesteśmy w okresie przedwojnia i powtarzając opinię różnych „wybitnych” ekspertów przewiduje atak Rosji na państwa NATO w ciągu kilku najbliższych lat. Jeżeli więc poważnie traktujemy te ostrzeżenia, to rozwijanie naszego potencjału produkcyjnego zamiast prostych zakupów najbardziej potrzebnego sprzętu, jest bez sensu. Budowanie wielu zakładów zbrojeniowych w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego w drugiej połowie lat 30-tych przyniosło ogromne korzyści. Tyle, że III Rzeszy, która zajęła te tereny we wrześniu 1939 roku, dokończyła będące na ukończeniu inwestycje (niektóre rozbudowała) i wykorzystała produkowany w nich sprzęt do kolejnych agresji.

Zakupy sprzętu obronnego w Polsce z pewnością będą miały pozytywny wpływ na rozwój polskiej gospodarki i wpłyną na szybszy wzrost naszego PKB. Tylko czy jest to rzeczywiście najlepsze dostępne uzbrojenie, które pozwoli stawić czoła Rosjanom? Pozornie przekonujący argument o decyzjach podejmowanych w tych sprawach przez wojskowych jest niestety kompletnie nietrafiony. Generałowie i oficerowie albo są wojskowymi biurokratami, którzy od dawna prochu nie wąchali, albo dowodzą co prawda jednostkami wojskowymi, ale wiedzę na temat sposobu prowadzenia wojny czerpali na uczelniach wojskowych wiele lat temu lub służąc w Iraku i Afganistanie, gdzie warunki terenowe, a przede wszystkim uzbrojenie przeciwników, były zupełnie inne.

Dowodem na to jest kompletne ignorowanie zdominowania pola walki przez systemy bezzałogowe i szok jaki wywołał wlot do Polski około dwudziestu rosyjskich dronów we wrześniu ubiegłego roku. Nagle Ministerstwo Obrony Narodowej i Sztab Generalny doznali olśnienia, co w trybie nagłym zaowocowało tworzeniem tarczy antydronowej. Dalej chyba jednak do nich nie dotarło, że w kilkunastokilometrowej strefie przyfrontowej zwanej strefą śmierci, żaden pojazd mechaniczny nie ma większych szans na przetrwanie i dlatego wykorzystywane są one coraz rzadziej. Tymczasem jednym z preferowanych zakupów z programu SAFE mają być wojskowe wozy piechoty Borsuk. Wystarczy obejrzeć w internecie niezliczone filmy pokazujące uciekających w panice żołnierzy rosyjskich lub ukraińskich z podobnego typu pojazdów atakowanych przez wrogie drony. Ostatnio na wspólnych manewrach wojsk państw NATO i Ukrainy, dwa bataliony (brytyjski i estoński) zostały przez Ukraińców całkowicie „zniszczone” przy pomocy dronów. Rosjanie dysponują oczywiście podobnym sprzętem.

Zarzut opozycji o wyłączeniu z zakupów sprzętu amerykańskiego jest bardziej polityczny niż merytoryczny. Stany Zjednoczone rzeczywiście produkują najbardziej zaawansowany technologicznie sprzęt na świecie. Tyle, że wojna w Ukrainie pokazała, że z miesiąca na miesiąc stawał się on coraz mniej przydatny. Przyznał to nawet Jack Sullivan, doradca do spraw bezpieczeństwa narodowego w administracji Joe Bidena, w wywiadzie udzielonym w ramach panelu zorganizowanego przez Ronald Reagan Presidential Foundation & Institute: „Jeśli chodzi o czołgi Abrams, to wysłaliśmy je na Ukrainę. Te czołgi Abrams nie są faktycznie używane przez jednostki, ponieważ nie są dla nich najbardziej przydatnym sprzętem w tej walce.” Do połowy 2025 roku Ukraina straciła 27 z 31 dostarczonych przez Amerykanów czołgów. Polska za czasów ministra Błaszczaka kupiła ich 366. Na dodatek ich silniki musza być serwisowane w USA, ponieważ żaden zakład w Europie nie ma kompetencji do serwisu i naprawy takiego sprzętu. Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 1 (Abramsy mają silniki samolotowe) nabędą je dopiero w 2028 roku. O ile będzie co serwisować.

Znacznie mniejsze straty poniosła Ukraina w przypadku samolotów F-16, które od kilkunastu miesięcy służą w jej siłach zbrojnych. Nie jest to jednak zasługa genialności tego będącego także na stanie naszej armii sprzętu, ale ich ograniczonego wykorzystywania w trakcie toczonych walk. Skuteczność obrony przeciwlotniczej obydwu walczących stron powoduje, że samolotów używa się raczej do zrzucania daleko od frontu bomb szybujących oraz zestrzeliwania dronów dalekiego zasięgu. Zupełnie zaprzestano używania na linii frontu śmigłowców – między innymi dzięki dużej skuteczności polskich „Piorunów”. A przecież F-35 i Apache to kolejne niesłychanie kosztowne zakupy polskich wojskowych, którzy żądają kolejnych militarnych zabawek, a kompletnie niekompetentni politycy akceptują w ciemno ich zachcianki. I dotyczy to zarówno obecnie rządzących, jak i nawet w jeszcze większym stopniu, ich poprzedników.

Politycy Prawa i Sprawiedliwości usprawiedliwiają masowe i zawierane na fatalnych warunkach ich finansowych zakupy Mariusza Błaszczaka koniecznością szybkiego przygotowania się na ewentualny atak Rosji po jej agresji na Ukrainie. Nastąpiła ona jednak sześć lat po objęciu rządów przez to ugrupowania oraz osiem lat po aneksji Krymu i części Donbasu. Poza tym już po kilku tygodniach wiadomo było, że blitzkrieg Moskwie się nie udał, a jesienią 2022 roku Ukraińcy odbili znaczną część zajętych przez Rosjan terenów. Tym samym groźba rosyjskiej agresji na Polskę w najbliższym czasie przestała istnieć, ponieważ Moskwa w całej swojej historii zawsze unikała wojny na dwa fronty. Od tego czasu nic się nie zmieniło. Dopóki Ukraińcy stawiają w miarę skuteczny opór, żadna agresja ze wschodu nam nie grozi. Dlatego było dużo czasu, aby zobaczyć jak wygląda współczesna wojna na podobnym do naszego terenie i na tej podstawie opracować plan modernizacji polskiej armii. Zamiast tego Błaszczak, a teraz Kosiniak-Kamysz wydali setki miliardów złotych na sprzęt, który na niewiele nam się przyda. I nie ma żadnej pewności, że kolejne zamówienia rekomendowane przez polskich wojskowych będą bardziej odpowiadały wymogom współczesnego pola walki.

Utworzenie specjalnego funduszu do obsługi programu SAFE wymaga ustawy. Wątpliwości publicznie wyrażane przez Karola Nawrockiego i jego współpracowników oraz zdecydowany sprzeciw wszystkich prawicowych partii opozycyjnych wydają się ograniczać do minimum szanse na jej podpisanie przez Prezydenta. Oczywiście Karol Nawrocki narazi się wówczas na zarzut osłabiania bezpieczeństwa Polski, ale akceptacja ustawy byłaby całkowicie niezrozumiała przez wyborców opozycji. Weto jest tym bardziej prawdopodobne, że rząd zapowiada znalezienie innych sposobów wykorzystania środków z programu. Tak więc niezależnie od podjętej przez Prezydenta decyzji zadłużenie Polski wzrośnie o około 4% PKB przekraczając poziom 2,5 bln zł. Czy kiedykolwiek w przyszłości kolejne pokolenia Polaków będą w stanie je spłacić? I czy któregokolwiek z polityków to w ogóle obchodzi?

Karol Winiarski

Włodzimierz Cimoszewicz dość powszechnie uważany był za polityka schyłkowego, którego lata politycznej kariery zbliżają się do końca. Kłopoty zdrowotne, komunistyczna przeszłość i w dalszym ciągu niewyjaśniony udział w aferze Rywinie powodowały, że nawet na lewicy był postrzegany jako „leśny dziadek”, niezbyt pasujący do nowych czasów. Wydawało się, że objęcie funkcji Marszałka Sejmu jest ukoronowaniem jego politycznej kariery, po której przejdzie na zasłużoną (lub zdaniem przeciwników niezasłużoną) emeryturę. Już niespodziewany, ponowny start w wyborach na szefa Nowej Lewicy, w których ośmieszył swoich niedoszłych konkurentów (wszyscy się wycofali i poparli jego kandydaturę), pokazał, że Włodzimierz Czarzasty zamierza jednak w dalszym ciągu odgrywać aktywną rolę w polskiej polityce. Ostatnie wydarzenia pokazały, że chce ma to być rola pierwszoplanowa, a głównym celem jest wzmocnienie pozycji jego partii przed przyszłorocznymi wyborami parlamentarnymi. Kosztem Koalicji Obywatelskiej i Donalda Tuska.

Stosunek Donalda Tuska do Włodzimierza Czarzastego przez długi czas był głęboko nieufny. Platforma Obywatelska budowała swoje poparcie w początkach naszego wieku na krytyce rządzącego wówczas Sojuszu Lewicy Demokratycznej, a szybki wzrost jej popularności przypadł na czasy afery Rywina, której Włodzimierz Czarzasty był jednym z głównych bohaterów. W okresie, gdy przewodniczący Platformy Obywatelskiej stał na czele polskiego rządu, obecny szef polskiej lewicy koncentrował się na działalności biznesowej. Do ogólnopolskiej polityki w pełni powrócił w 2016 roku stając na czele Sojuszu Lewicy Demokratycznej (od 2012 roku był szefem mazowieckich struktur tej partii), który po klęsce wyborczej znalazł się w pozaparlamentarnej opozycji. W tym czasie Donald Tusk pełnił funkcję Przewodniczącego Rady Europejskiej i miał ograniczony kontakt z politykami innych partii niż Platforma Obywatelska. Dlatego kształtował swoją opinię o Włodzimierzu Czarzastym głównie na podstawie rozmów z ówczesnym europosłem Koalicji Europejskiej, Leszkiem Millerem. A ten swojego następcy na fotelu przewodniczącego Sojuszu Lewicy Demokratycznej po prostu nienawidził.

Zmiana relacji obydwu polityków następowała powoli po powrocie Donalda Tuska do polskiej polityki. Włodzimierz Czarzasty stopniowo „oswajał” starszego kolegę, zachowując, w przeciwieństwie do Szymona Hołowni, pełną lojalność wobec szefa Koalicji 15 października. Powodowało to zresztą bardzo krytyczne głosy po stronie lewicowego komentariatu i oczywiście Partii Razem, która rywalizując o wpływy po lewicowej stronie polskiej sceny politycznej, zarzucała mu zdradę lewicowych ideałów i całkowitą uległość wobec premiera. Pozwoliło to jednak Włodzimierzowi Czarzastemu przejąć kierownictwo polskiego Sejmu przy pełnym poparciu Koalicji Obywatelskiej. I w tym momencie szef Nowej Lewicy pokazał, że prowadzi własną grę polityczną, a Donald Tusk niespodziewanie znalazł się w głębokiej defensywie.

Po klęsce Rafała Trzaskowskiego rządząca koalicja znalazła się w punkcie krytycznym. Wydawało się, że zacznie się jej szybki rozpad. Niektórzy przewidywali nawet przyśpieszone wybory, co zresztą pokazywało archaiczność ich sposobu myślenia – nie skraca się kadencji parlamentu, gdy nie ma szans na wyborczą wygraną. Zagrożona była nawet pozycja Donalda Tuska jako niekwestionowanego lidera Koalicji 15 października. Wybawieniem dla premiera okazał się … Karol Nawrocki. Jego bezpardonowa walka z rządem wykreowała go jako głównego przeciwnika Donalda Tuska i zepchnęła Jarosława Kaczyńskiego z pozycji przywódcy polskiej prawicy. Jednocześnie jednak pozwoliło to też premierowi wykorzystać swoje najlepsze polityczne atuty. Donald Tusk jest fatalnym premierem, który kompletnie sobie nie radzi z zarządzaniem krajem, o jakiś bardziej przyszłościowej wizji rozwojowej nie wspominając. Świetnie natomiast sprawdza się w politycznej nawalance. Dlatego dwaj kibole Lechii Gdańsk zorganizowali sobie klasyczną ustawkę. Tym razem areną była cała Polska. I wciągnęli do bijatyki znaczną część polskiego społeczeństwa.

Pierwsze miesiące tego starcia potwierdzały twierdzenie Marka Migalskiego, że: „w polityce gdzie dwóch się bije, obu korzysta”. Sondaże zaufania dla Karola Nawrockiego biły rekordy, a tonący Donald Tusk wypłynął na powierzchnię pociągając w górę Koalicję Obywatelską. Stopniowo jednak wzrostowy trend partii rządzącej zaczął wyhamowywać, a notowania wetującego najważniejsze ustawy Prezydenta powoli zaczęły spadać. Dlatego obaj politycy mając zapewne wewnętrzne badania opinii publicznej doszli do podobnego wniosku – gra polaryzacją spełniła już swoje zadanie, a korzyści z niej wynikające wyczerpały się. To zaś oznacza konieczność czasowej zmiany taktyki i pokazania woli porozumienia. Stąd pojednawcze gesty i wizyty w Pałacu Prezydenckim Donalda Tuska i Radosława Sikorskiego. Ten taktyczny odwrót lidera Koalicji 15 października postanowił wykorzystać Włodzimierz Czarzasty.

Okazją do rozpoczęcia samodzielnej gry politycznej przez Marszałka Sejmu stały się zaproszenia z Pałacu Prezydenckiego na osobne spotkania z Karolem Nawrockim skierowane do wszystkich parlamentarnych partii politycznych. Początkowa reakcja adresatów była pozytywna. Wszystkich, z wyjątkiem Nowej Lewicy, która od początku odmówiła udziału w tym wydarzeniu. Włodzimierz Czarzasty uznał, że pojawia się szansa przejęcia chociaż części najbardziej wzmożonego elektoratu Koalicji Obywatelskiej, która nie akceptowała łagodniejszego kursu swojego lidera. Zagrożenie szybko wyczuł Donald Tusk. Po kilku dniach politycy Koalicji Obywatelskiej ogłosili, że na spotkanie jednak nie pójdą próbując to uzasadnić w sposób obrażający inteligencję wyborców. W rzeczywistości Donald Tusk przestraszył się, że wzrosną notowania Nowej Lewicy kosztem jego partii. Co prawda powrót do polityki polaryzacyjnej groził utratą części bardziej umiarkowanego elektoratu, ale ten mógł najwyżej odpłynąć do Polskiego Stronnictwa Ludowego i, co znacznie mniej prawdopodobne z powodu sytuacji tej partii, do Polski 2050, które na spotkanie z Prezydentem zdecydowali się udać. A to z punktu widzenia Koalicji Obywatelskiej mniejszy problem, a nawet w kontekście przyszłorocznych wyborów parlamentarnych, polityczna korzyść. Nieprzekroczenie progu wyborczego przez ludowców mogłoby doprowadzić do utraty większości w nowym parlamencie przez obecną koalicję, a tym samym powrót do władzy Prawa i Sprawiedliwości. A to byłaby dla Donalda Tuska życiowa katastrofa.

Prezentem dla lidera Nowej Lewicy może się też okazać spotkanie Rady Bezpieczeństwa Narodowego, które zwołał Karol Nawrocki. Jednym z jego punktów jest sprawa biznesowych kontaktów Włodzimierza Czarzastego z Rosjanką powiązaną z otoczeniem Władymira Putina. Mógłby to być problem dla Marszałka Sejmu, gdyby nie fakt, że to odgrzewany kotlet. Żeby było zabawniej, wiele lat temu pisał o tym Tomasz Piątek – znany tropiciel rzekomych powiązań polityków polskiej prawicy (w tym Andrzeja Dudy i wielu działaczy Prawa i Sprawiedliwości) z Białorusinami, Rosjanami i Chińczykami. Wtedy jego „rewelacje” były wiarygodne dla polityków dla Platformy Obywatelskiej. Teraz dla Prawa i Sprawiedliwości. Dlatego, bardziej prawdopodobne jest wypromowanie Włodzimierza Czarzastego jako głównego politycznego przeciwnika Karola Nawrockiego, co z pewnością liderowi Nowej Lewicy bardzo pasuje. Dlatego, zaostrzając konflikt, lider Nowej Lewicy przypomniał niejasną przeszłość Prezydenta i jego związki z przedstawicielami trójmiejskiego półświatka. Taka sytuacja nie jest oczywiście po myśli Donalda Tuska, który zmuszony jest do obrony koalicjanta z pozycji wspierającego, a nie rozgrywającego w tej politycznej rozgrywce. Może zresztą o to Karolowi Nawrockiemu chodziło.

Jeszcze lepszą okazją do politycznej ofensywy Włodzimierza Czarzastego okazał się list speakera Izby Reprezentantów USA Mike`a Johnsona wzywający polski Sejm do poparcia kandydatury Donalda Trumpa do Pokojowej Nagrody Nobla wraz z gotowym tekstem uchwały do przegłosowania. Świadczy to o wyjątkowej arogancji i bezczelności amerykańskich polityków, która oczywiście jest efektem realizowanej przez kolejne rządy polityki podległości wobec Stanów Zjednoczonych. Obsesja Prezydenta USA w sprawie tego prestiżowego wyróżnienia powinna stać się obiektem zainteresowania psychiatrów, a wazeliniarstwo liderów Partii Republikańskiej i niektórych polityków innych państw pokazuje, że przesłanie bajki Jana Chrystiana Anderssona „Nowe szaty króla” jest wciąż aktualne. Nawet krytycznie nastawieni do Donalda Trumpa europejscy politycy starają się dyplomatycznie reagować na fanaberie amerykańskiego Prezydenta. Tak właśnie zachował się Radosław Sikorski, warunkując udzielenie poparcia dla wniosku o nagrodę od wynegocjowania sprawiedliwego pokoju w Ukrainie. A ponieważ nie jest to ani możliwe, w praktyce oznacza dyplomatyczną odmowę. Włodzimierz Czarzasty postanowił jednak nie bawić się w dyplomację, która zresztą jest obca wielu politykom obecnej amerykańskiej administracji. Z Donaldem Trumpem na czele.

O ile pisemna odpowiedź na list Mike`a Johnsa była utrzymana w umiarkowanym tonie, to na zwołanej w poniedziałek konferencji Włodzimierz Czarzasty wydał znacznie bardziej stanowcze oświadczenie, jednoznacznie kwestionując polityczne zasługi amerykańskiego Prezydenta. Nic w tym co powiedział, nie było niezgodne z prawdą. Gdyby słowa te wypowiedział lider jednej z koalicyjnych partii, prawdopodobnie nikt nie zwróciłby na nie uwagi. Włodzimierz Czarzasty jest jednak Marszałkiem Sejmu, a więc druga osobą w państwie. Dlatego to co powiedział, musiało się spotkać z reakcją strony amerykańskiej. Nikt jednak nie spodziewał się, że będzie ona aż tak drastyczna. Ambasador Thomas Rose uznając wypowiedź Marszałka za skandaliczną, zapowiedział zerwanie z nim wszelkich kontaktów. Włodzimierz Czarzasty nie mógł liczyć na lepszą reakcję amerykańskiego dyplomaty (a raczej kumpla Prezydenta bez żadnego dyplomatycznego doświadczenia). Po roku drugiej kadencji Donalda Trumpa zawsze proamerykańskie nastroje społeczeństwa polskiego uległy dramatycznej zmianie. Jeszcze przed ostatnimi wydarzeniami, zgodnie z badaniem CBOS, krytycznie o polityce amerykańskiego Prezydenta wypowiedziało się aż 60% Polaków. To i tak niezły wynik w porównaniu z opiniami innych europejskich narodów, ale w przypadku najbardziej do tej pory proamerykańskiego społeczeństwa to rewolucyjna odmiana. I to właśnie postanowił wykorzystać Włodzimierz Czarzasty.

Ostra odpowiedź amerykańskiego ambasadora nastąpiła dopiero trzy dni po wystąpieniu Marszałka Sejmu. Można z tego wnosić, że nie była to jego osobista inicjatywa, a przynajmniej, że uzyskał na taką reakcję akceptację Waszyngtonu. Tym bardziej, że jego wcześniejsze stosunki z nowym Marszałkiem Sejmu były bardzo dobre – w listopadzie wspólnie zapalali świece Chanukowe, po tym jak kontynuacji tego zwyczaju odmówił Karol Nawrocki. Gdyby tak było, długofalowe konsekwencje polityczne tego incydentu mogą okazać się poważniejsze. Tylko czy naprawdę jest to aż tak istotne z punktu widzenia naszego bezpieczeństwa? Czy naprawdę ktoś wierzy, że w razie rosyjskiego ataku Stany Zjednoczone zaryzykują pełnoskalowy konflikt z nuklearnym mocarstwem w obronie mało znaczącego kraju na terenie, który nie jest już zaliczany do miejsc mających fundamentalne znaczenie dla żywotnych interesów USA? Trzeba być wyjątkowo naiwnym, żeby liczyć na przybycie z odsieczą sił amerykańskich albo na udział w walkach żołnierzy stacjonujących na naszych ziemiach w bazach zlokalizowanych głównie przy naszej zachodniej granicy. Nie jesteśmy pępkiem świata, ani nawet krajem z punktu widzenia Donalda Trumpa ważniejszym od Rosji. Zwłaszcza, że zdjęcie Władymira Putina zawisło niedawno w Białym Domu.

Do tych skrajnie naiwnych polityków, bezgranicznie wierzących w opiekę Waszyngtonu, bez wątpienia zaliczają się politycy Prawa i Sprawiedliwości, którzy na dodatek nie zauważyli zasadniczej zmiany w nastrojach polskiego społeczeństwa. To jedyne ugrupowanie, które jednoznacznie opowiedziało się w konflikcie po stronie amerykańskiej. Co ciekawe, zrobiło to nie bezpośrednio po wystąpieniu Włodzimierza Czarzastego, a dopiero po reakcji ambasadora. Stąd sugestie, że być może była to skoordynowana i uzgodniona wcześniej reakcja. Być może jednak politycy Prawa i Sprawiedliwości zadziałali automatycznie – mentalne uzależnienie od Wielkiego Brata zza oceanu mają przecież we krwi. Do tej pory przynosiło im to polityczne korzyści. Teraz jednak może się okazać młyńskim kołem u szyi.

Aktywność Włodzimierza Czarzastego zmusiła do reakcji Donalda Tuska. Okazją okazała się publikacja trzech milionów dokumentów ze sprawy amerykańskiego przestępcy seksualnego, Jeffreya Epsteina, w których pojawiają się też nazwiska Polaków (sam Epstein zresztą w jednym z maili określił siebie jako Polaka – jego dziadek urodził się w Białymstoku). Zaskakując wszystkich, a przede wszystkim Prokuraturę Krajową, premier zapowiedział powołanie zespołu, który miałby przeanalizować polskie wątki w tej aferze. Informację o tym zawarł w długim, dramatycznym przemówieniu, kreśląc przerażający obraz biednych polskich dzieci przerzucanych za ocean dla rozrywki zboczonych elit. Tyle, że wątek pedofilski ma w aferze Epsteina znaczenie marginalne, a już na pewno nic nie wiadomo o polskich dzieciach wykorzystywanych w celach seksualnych. Celem Donalda Tuska było więc jedynie odzyskanie medialnej inicjatywy w tak „bezczelny” sposób zawłaszczonej przez Włodzimierza Czarzastego.

Sprawa Epsteina stała się też dla polskiego premiera okazją do przypomnienia swoich własnych oskarżeń rzuconych pod adresem Donalda Trumpa kilka lat temu w trakcie kampanii wyborczej. Zarzut agenturalnej współpracy z Rosją doprowadził do uznania polskiego premiera za persona non grata w Waszyngtonie i krytyki płynącej nie tylko ze strony polityków Prawa i Sprawiedliwości. Teraz podejrzenia, że w aferze brały udział rosyjskie służby, pozwoliły Donaldowi Tuskowi na delikatne przypomnienie o swoich oskarżeniach wobec amerykańskiego Prezydenta. Skoro Rosjanie stali za przestępczą działalnością Epsteina, to w oczywisty sposób mają kompromaty na uczestników seksualnych orgii odbywających się na jego wyspie. A znając erotyczny temperament Donalda Trumpa raczej trudno podejrzewać, że odwiedzał swojego przyjaciela wyłącznie w celach biznesowych. Tyle, że jak na razie udział rosyjskich służb specjalnych pozostaje jedynie w sferze domysłów. Jednoznacznych dowodów brak.

Wydarzenia ostatnich dni pokazują wykorzystywanie polityki międzynarodowej do wewnętrznych rozgrywek w polskiej polityce. Niespodziewanie, Donald Tusk znalazł godnego przeciwnika i to nie po stronie przeciwników politycznych, ale we własnym obozie. Przyczajony przez lata i konsekwentnie budujący swoją polityczną pozycję Włodzimierz Czarzasty, po zdobyciu prestiżowego i dającego niezależność stanowiska, rozpoczął własną grę. Celem nie jest oczywiście wyeliminowanie Donalda Tuska, ale zdobycie większej niezależności od wszechwładnego do tej pory premiera. Tyle, że Donald Tusk nie toleruje żadnej konkurencji. I zapewne będzie starał liderowi Nowej Lewicy pokazać jego miejsce w szeregu. Tym razem nie będzie to jednak prymitywna nawalanka taka jak ta toczona z Karolem Nawrockim, ale znacznie bardziej subtelna rozgrywka dwóch polityków, którym nie można odmówić inteligencji. Szkoda, że nie wykorzystują jej w sposób, który przyniósłby nam wszystkim, a nie tylko im, realne korzyści.

Karol Winiarski

Polska jest elementem globalnego systemu handlowego, a Stany Zjednoczone Ameryki Północnej jego twórcą. Polityka i działania gospodarcze USA miały, mają i będą miały decydujący wpływ na sytuację w Ameryce w świecie i w Polsce. Niezaprzeczalnym faktem jest to, że dzięki Stanom Zjednoczonym Ameryki i ich Pax Americana nastąpił w świecie bezprecedensowy skok gospodarczy i cywilizacyjny. Stany dzięki swojej potędze militarnej i gospodarczej stworzyły system światowego handlu, którego były strażnikiem i gwarantem. Stworzyły go dzięki panowaniu wojskowemu, na oceanach i szlakach handlowych świata. Potem Amerykanie utworzyli globalny system finansowy oparty na swoim dolarze, jako podstawowym – wymienialnym pieniądzu światowym. Zostało to wszystko sformalizowane w różnych traktatach międzynarodowych o zasięgu globalnym. Nastąpiła tzw. globalizacja – system z którego gospodarczo korzystali wszyscy, a najwięcej USA.

Będąc światową potęgą finansową i gospodarczą i emitując swoją walutę jako walutę światową, miały i mają dodatkowy nieograniczony kredyt i mogą się bardziej rozwijać gospodarczo, jednocześnie kupować tanio wielkie ilości różnorakich produktów. Niemniej nie mogły się w nieskończoność zadłużać, w macierzystym związku banków FED oraz w Chinach. Stany Zjednoczone Ameryki zorientowały się, że globalizacja nie wzmacnia ich już gospodarczo, wzmacnia natomiast Chiny i Europę. Chiny dzięki globalizacji handlu, stały się największą gospodarką świata. Europa z kolei korzystała na ochronie szlaków handlowych przez USA oraz na dostawach tanich produktów energetycznych z Rosji i bogaciła się. Ten stan rzeczy postanowił zmienić prezydent Donald Trump, zmuszając Europę do ponoszeniu kosztów swojego bezpieczeństwa oraz kosztów eksportu towarów do USA. Na eksporcie towarów, kraje zachodniej Europy a szczególnie Niemcy zarabiały miliardy dolarów.

Obecnie działania Donalda Trumpa spowodowały zablokowanie napływu taniego gazu i ropy z Rosji. Brak tanich surowców energetycznych oraz niekontrolowana imigracja, spowodowała kryzys gospodarczy UE. Proces likwidacji globalizacji spowodował również zawirowania w samych Stanach Zjednoczonych. Drastyczne podwyżki ceł na import towarów do USA, spowodowały wypowiedzenie wiele umów handlowych przez dyskryminowane państwa. Takie działania spowodowały z kolei zerwanie wielu łańcuchów dostaw dla przemysłu amerykańskiego, co zwiększyło koszty produkcji oraz ceny towarów codziennego użytku. Sytuacja ta mimo zwiększenia produkcji towarów, obniżyła poziom życia przeciętnego Amerykanina. Na tym tle wygląda polska gospodarka wygląda pozornie dobrze. Media głównego nurtu kreują obraz znakomitej naszej gospodarki, bo przecież Polska jest w ekskluzywnym gronie państw G-20. Znalezienie się Polski w 2025 roku na liście dwudziestu najsilniejszych gospodarczo państw świata z wynikiem 1,04 bilion $ PKB a na 1 mieszkańca 28 485 $ PKB (dane MFW) – stworzyło iluzję, że polska gospodarka dynamicznie się rozwija. Tymczasem dynamicznie się rozwijała, ale w latach 1989-2018, gdzie osiągnęliśmy najlepszy wzrost PKB w Europie tj. o 827 % . W 2025 roku PKB wzrosło o 3,2 % (dane MFW) w stosunku do poprzedniego roku. Niemniej ten wynik został uzyskany, przede wszystkim dzięki dużemu obniżeniu kursu dolara przez USA. Poza tym wskaźnik PKB nie jest wskaźnikiem doskonałym. W rzetelnej ocenie makroekonomicznej gospodarki danego państwa, należy użyć wielu wskaźników pomocniczych. Rok ten był rokiem bardzo dużego deficytu budżetowego a w 2026 roku przewiduje się jeszcze zwiększenie tego deficytu budżetowego. Tak więc jest pewne , że Polska przekroczy w tym roku 60% poziomu zadłużenia w stosunku do PKB tj. przekroczy ustawową barierę.

Biorąc to wszystko pod uwagę należy stwierdzić, że miniony rok nie był rokiem rozwoju Polski, tylko był rokiem stagnacji gospodarczej. Był to rok licznych zamknięć zakładów przemysłowych oraz licznych bankructw przedsiębiorstw z jednoosobową działalnością gospodarczą, będących największymi dostarczycielami dochodów państwa. Polska jest bardzo dużym eksporterem części do samochodów i maszyn do Niemiec W związku z potężnym spadkiem produkcji samochodów i maszyn w Niemczech, polski eksport bardzo się zmniejszy i tym samym również dochody państwa. Tak więc nasza gospodarka 2026 roku uzyska gorsze wyniki niż w poprzednim. Koszty gospodarstw rodzinnych będą rosły ze względu na podwyżkę cen, spowodowaną inflacją, wzrostem kosztów energii i paliw (ETS oraz ETS-2) oraz bardzo dużą pomocą Ukraińcom. W 2024 roku 2,5 miliony Polaków a żyło w skrajnym ubóstwie(oficjalne dane GUS) W roku 2026 przewiduje się, że będzie ich 3 miliony. Państwo będzie w miarę dobrze funkcjonować, dzięki coraz droższym kredytom, które Polacy będą spłacać w następnych latach, poprzez większe podatki i większe ceny dóbr powszechnego użytku. W okres biedy wejdziemy w 2028 roku, ponieważ zostaną wdrażane ustawy unijne: – o dyslokacji imigrantów – o termomodernizacji domów, oraz eliminacji ogrzewania opartego na paliwach kopalnych (EPBD). Spowoduje to zwiększenia nakładów na utrzymania mieszkań i domów. Ale tym, co dobije polską gospodarkę i drastycznie zwiększy koszty życia w Polsce, będzie wejście w życie umów UE z Mercosur i z Indiami, oraz bezcłowego handlu Ukrainy z UE, czyli również z Polską. Można więc przewidzieć, że w roku tym nastąpi katastrofalne załamanie naszej gospodarki. Ciekawym zbiegiem okoliczności jest to, że ten punkt kulminacyjny załamania polskiej gospodarki, nastąpi zaraz po wyborach do Sejmu.

Włodzimierz Wieczorek
Sosnowiec, dnia 7 lutego 2026 roku

Ps. Polaryzacja, rosnące zagrożenie konfliktem wewnętrznym i globalną wojną – na początku lat trzydziestych obecnego wieku – osiągnie punkt kulminacyjny, który jest wielkim niebezpieczeństwem dla trwania i rozwoju świata. Ten okres chaosu będzie trwał, mniej więcej osiemdziesiąt lat, ale może się zakończyć obietnicą kolejnego złotego wieku. Do takiej konkluzji doszli dwaj badacze historii świata Neil Howe i William Strauss. Głoszony przez nich pogląd uzyskał wielkie uznanie naukowców a oni osobiście zostali uznani za twórców nowej teorii historii. Tak więc cykle historii mówią nam o tym, jak i kiedy zakończy się obecny kryzys.

W „trzeciej” (w rzeczywistości powtórzonej drugiej) turze wyborów przewodniczącej Polski 2050, zwyciężczynią dość niespodziewanie okazała się Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz. Większość obserwatorów spodziewała się zwycięstwa jej konkurentki – Pauliny Hennig-Kloski. Co prawda w pierwszej turze uzyskała ona zaledwie 131 osób, podczas gdy na jej rywalkę głosowało 277 członków Polski 2050, ale wszyscy pozostali kandydaci solidarnie poparli ją przed drugą turą. Po raz kolejny okazało się jednak, że apele przegranych uczestników wyborów pierwszej tury do swoich wyborców mają dość ograniczone znaczenie. Nawet, jeżeli jeszcze wcześniej dość zdecydowanie deklarowali się jako zdecydowani przeciwnicy Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz, to niekoniecznie głosujący na nich członkowie Polski 2050 kierowali się przy wyborze tym samym argumentem. Ostatecznie Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz wygrała wybory stosunkiem głosów: 350 do 309.

Zwycięstwo Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz nie zmienia radykalnie sytuacji Polski 2050. W nazwie partii dalej znajduje się nazwisko jej założyciela, Szymona Hołowni, którego dalszy udział w polskiej polityce jest trudny do przewidzenia. Jego zaangażowanie w politykę nastąpiło w końcu 2019 roku, gdy ten działacz społeczny, dziennikarz, pisarz, publicysta i prezenter telewizyjny ogłosił zamiar startu w wyborach prezydenckich w 2020 roku. Trzecie miejsce oznaczało porażkę, ale stosunkowo dobry wynik (13,8%) stwarzał dogodną bazę do założenia ugrupowania politycznego. Problemem był fakt, że po elekcji prezydenckiej w 2020 roku przez następne trzy lata nie odbywały się w naszym kraju żadne wybory. Funkcjonowanie nowo powstałej partii bez wsparcia finansowego z budżetu państwa przez tak długi okres czasu wydawało się skazane na porażkę. A jednak Polska 2050 nie tylko dotrwała do wyborów parlamentarnych, ale w koalicji z Polskim Stronnictwie Ludowym jako Trzecia Droga osiągnęła spory sukces wprowadzając do Sejmu 33 posłów. Co więcej, Szymon Hołownia został Marszałkiem Sejmu, jednym z najlepszych w dziejach polskiego parlamentaryzmu.

Nazwa koalicji oddawała przesłanie jakie kierował do wyborców Szymon Hołownia, ale kompletnie nie odzwierciedlała ówczesnego pozycjonowania się Polski 2050. Od samego początku swojej aktywności politycznej przyszły Marszałek Sejmu twierdził, że celem jego działalności jest przerwanie wieloletniej polaryzacji polskiej sceny politycznej przez walczące ze sobą, ale jednocześnie wzajemnie na tym korzystające, dwa główne obozy polityczne – Prawo i Sprawiedliwość oraz Platformę Obywatelską. Była to kolejna próba zbudowania alternatywy wobec tych ugrupowań, która jak widać w chwili obecnej, również zakończyła się niepowodzeniem. Zasadniczym powodem ciągłych porażek, poza zabetonowaniem mniej więcej 2/3 elektoratu (połowa z nich nienawidzi jednej, połowa drugiej strony), jest konieczność znacznie silniejszego krytykowania rządzących aktualnie formacji niż ich politycznych przeciwników. W przypadku Polski 2050 wynikało to także ze zdecydowanie większej wspólnoty poglądów członków i wyborców tego ugrupowania z Platformą Obywatelską niż z Prawem i Sprawiedliwością. W tej sytuacji praktycznie nie sposób było utrzymać w miarę równą odległość między tymi dwoma ugrupowaniami i rzeczywiście stanowić realną alternatywę dla obydwu.

Paradoksalnie, początkiem końca projektu Polski 2050 był moment jej największego sukcesu, gdy w połowie 2021 roku załamaniu uległy notowania Platformy Obywatelskiej. W tym momencie Szymon Hołownia licząc na całkowite zastąpienie tej partii na pozycji głównego antagonisty obozu rządowego, jednoznacznie usytuował się po opozycyjnej stronie sceny politycznej. Tymczasem powrót Donalda Tuska doprowadził do szybkiego odrodzenia Platformy Obywatelskiej i ponownie zepchnął Polskę 2050 do drugiej ligi. Skoro dopiero co Szymon Hołownia starał się przejąć większość elektoratu Platformy, to teraz nie mógł dokonać radykalnego zwrotu swojej politycznej retoryki. W efekcie musiał zająć miejsce w szeregu tzw. „koalicji demokratycznej”, którą komenderował Donald Tusk, chociaż starał się od czasu do czasu pokazywać odrębność swojego ugrupowania. W tej sytuacji nazwanie koalicji z Polskim Stronnictwem Ludowym Trzecią Drogą niewiele miało wspólnego z polityczną rzeczywistością.

Mimo, że po wyborach parlamentarnych Szymon Hołownia został Marszałkiem Sejmu, to jednak nie traktował tego stanowiska jako uwieńczenia swojej kariery politycznej. Wręcz przeciwnie, miała to być trampolina, która umożliwiłaby mu wygranie wyborów prezydenckich w 2025 roku. Coraz wyraźniej było też widać, że jedynym celem Szymona Hołowni jest przeprowadzka do Pałacu Prezydenckiego. Stąd też ciężka porażka jakiej doznał w pierwszej turze wyborów (zaledwie 4,99% głosów i piąte miejsce) i przegrana nie tylko z Rafałem Trzaskowskim i Karolem Nawrockim, ale też Sławomirem Mentzenem i Grzegorzem Braunem, doprowadziła go do głębokiego załamania. Zrozumiał, że jego najważniejszy życiowy cel okazał się niedoścignionym marzeniem, którego nigdy nie osiągnie.

W trakcie swojego przewodniczenia Polsce 2050 Szymon Hołownia niespecjalnie troszczył się o swoją partię. Kwestię budowy struktur powierzył najbardziej zaufanemu współpracownikowi, Michałowi Kobosce, który zresztą również nie za bardzo sobie z tym poradził, a w połowie 2024 roku przeniósł się do Brukseli po wygraniu wyborów do europarlamentu (jako jedyny reprezentant Polski 2050), które zresztą okazały się łabędzim śpiewem Trzeciej Drogi. Efekty widać było w trakcie zakończonych właśnie powszechnych wyborów przewodniczącego, w których wzięło udział niespełna siedemset osób. A przecież do założenia partii politycznej zgodnie z polskim prawem wymagane jest złożenie tysiąca podpisów.

Traktowanie Polski 2050 wyłącznie jako tymczasowej struktury do czasu przeprowadzki do Pałacu Prezydenckiego, zaowocowało rezygnacją Szymona Hołowni z funkcji przewodniczącego po przegranych wyborach prezydenckich. Dopiero, gdy próba uzyskania stanowiska Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw uchodźców zakończyła się niepowodzeniem, a zgodnie z zawartym po wyborach układem koalicyjnym nowym Marszałkiem Sejmu został Włodzimierz Czarzasty, ustępujący lider zaczął hamletyzować i wysyłać całkowicie sprzeczne sygnały co do swojej dalszej kariery politycznej. Nasiliły się one po katastrofie organizacyjnej i wizerunkowej, jaką była anulowana druga tura wyborów na przewodniczącego Polski 2050. Zwłaszcza, że wydawało się, że rekomendowana przez Szymona Hołownię na następczynię Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz może przegrać rywalizację z Pauliną Hennig-Kloską. Doprowadziło to do ostatecznej utraty zaufania wobec niego przez większość kierownictwa partii. Stąd też nawet zapowiedzi opuszczenia ugrupowania z grupą zwolenników nie wzbudziły większego zaniepokojenia działaczy. Jeśli Szymon Hołownia liczył na masowe pielgrzymki członków jego ugrupowania z błagalnymi prośbami o pozostanie, a może nawet o ponowne stanięcie na czele partii, to musiał się bardzo rozczarować. Gdy Szymon Hołownia zdał sobie sprawę, że nie wyprowadzi z Polski 2050 takiej ilości posłów, która pozwoliłaby na wywrócenie koalicyjnego stolika, zmienił retorykę i przestał szantażować swoich kolegów i koleżanki.

Zwycięstwo Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz, chociaż zmniejsza zagrożenie rozpadem Polski 2050, nie oznacza zakończenia wewnętrznych sporów. Głęboki podział dzielący partię nie będzie łatwy do zasypania. Nawet, gdyby nowa przewodnicząca podjęła działania w celu poprawy swoich relacji ze swoimi przeciwnikami, to może się ona zakończyć niepowodzeniem z powodu braku zainteresowania drugiej strony. Czując poparcie prawie połowy członków, Paulina Hennig-Kloska i jej sojusznicy mogą próbować stworzyć stałą opozycję wobec przewodniczącej, czekając na każde jej potkniecie. W takiej sytuacji bardzo trudno kierować jakąkolwiek organizacją, a tym bardziej partią polityczną. Wymaga to ogromnej cierpliwości i koncyliacyjności, a z tych cech Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz raczej nie słynie.

Problemem dla nowej przewodniczącej mogą być też jej stosunki z Donaldem Tuskiem. Powiedzieć, że niejednokrotnie był on zirytowany działaniami minister funduszy i polityki regionalnej, to nic nie powiedzieć. Premier jej po prostu nie znosi, czemu niejednokrotnie dawał wyraz. Od czasu, gdy kilka miesięcy temu Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz zgłosiła żądanie powierzenia jej funkcji wicepremiera, Donald Tusk nie znalazł czasu, aby się z nią spotkać. Brak reakcji premiera można oczywiście uzasadnić czekaniem na wewnętrzne rozstrzygnięcia w Polsce 2050, ale sposób w jaki to zrobił nie należał do katalogu zasad dobrego wychowania. Nawet jeżeli w polskiej polityce daleko one odbiegają od standardów w życiu codziennym.

Niezależnie od dalszych wewnętrznych rozgrywek w Polsce 2050 i relacji Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz z Donaldem Tuskiem, partia jest w schyłkowym okresie swojej krótkiej historii. W najlepszym razie podzieli los Nowoczesnej, która przygarnięta przez Platformę Obywatelską przez kilka lat wegetowała w ramach Koalicji Obywatelskiej, aby w końcu ostatecznie zostać skonsumowaną przez niegdysiejszą rywalkę. Być może jednak Donald Tusk zdecyduje się na zaproszenie niektórych parlamentarzystów Polski 2050 do Koalicji Obywatelskiej i tym samym całkowitą marginalizację resztek tego ugrupowania. Niezależnie od decyzji, którą podejmie „kierownik”, Polska 2050 nie odegra już żadnej roli w polskiej polityce. Podobnie jak Szymon Hołownia.

Karol Winiarski