• Felietony, opinie, komentarze
  • Historia i tożsamość Zagłębia
  • Tokowisko
  • Prawnik radzi
Sosnowiec online
  • Sosnowiec
    • Sport
    • Samorząd
    • Kultura
    Koszykarki z brązowym medalem

    Koszykarki z brązowym medalem

    Ciężka przeprawa

    Ciężka przeprawa

    Faworytki nie zawodzą

    Faworytki nie zawodzą

    Z Krakowa na tarczy, ale czy zasłużenie?

    Z Krakowa na tarczy, ale czy zasłużenie?

  • Region
    • Zagłębie
    • Dąbrowa Górnicza
    • Czeladź
    • Będzin
    Sosna za plastik

    Sosna za plastik

    Taco Hemingway – „Koła” (wersja nieoficjalna) – teledysk z sosnowieckimi hokeistami

    Taco Hemingway – „Koła” (wersja nieoficjalna) – teledysk z sosnowieckimi hokeistami

    Ogłoszenie o likwidacji Stowarzyszenia

    Piknik lotniczy i otwarcie lądowiska w Niegowoniczkach

    Piknik lotniczy i otwarcie lądowiska w Niegowoniczkach

  • Sport
  • Głosy polityków
  • Nasze Interwencje
  • Znalezione w sieci
Upadek państwa prawa

Sosnowiec

Upadek państwa prawa

Redaktor Naczelny poniedziałek, 16 listopada 2026

Udostępnij na

Ostatnia odsłona konfliktu wokół Trybunału Konstytucyjnego rozpaliła polemiki pomiędzy wybitnymi prawnikami, co do legalności działań podjętych przez obecną większość sędziowską, a w praktyce przez rząd Donalda Tuska. Chociaż bardzo ciekawe i intelektualnie rozwijające, nie mają oczywiście żadnego praktycznego przełożenia na rzeczywistość – kontrolę nad Trybunałem Konstytucyjnym ma ten, kto dysponuje poparciem rządu, w którego ręku jest policja i służby specjalne. Nie oznacza to jednak, że nie mają one żadnego znaczenia. Są bowiem kolejnym krokiem podważającym jeden z fundamentalnych mitów naszej cywilizacji – wiary w państwo prawa. Mity, które niewiele mają wspólnego z prawdą, zwykle są szkodliwe. Czasami jednak pozwalają stabilizować stosunki społeczne oraz zabezpieczać państwo i jego obywateli przed anarchią i siłowym forsowaniem własnych interesów przez walczących o władzę polityków.

Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym nie zawierają żadnych przepisów regulujących sytuacje, w których osobą wobec której toczy się postępowanie – prokuratorskie lub dyscyplinarne – jest sam prezes tej instytucji. Nie jest to odosobniony przypadek. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku kilku innych organów władzy, które mają autonomiczną pozycję w polskim systemie ustrojowym i nie podlegają nadzorowi czy kontroli innych instytucji. W tej sytuacji, gdy pojawia się taka potrzeba, trzeba budować pomosty pomiędzy różnymi regulacjami prawnymi, co zawsze rodzi wątpliwości. Przecież art. 7 Konstytucji mówi, że „organy państwa działają na podstawie i w granicach prawa”. Jeżeli przebieg tych granic zależy od mocno wątpliwej interpretacji istniejących przepisów, to trudno mieć przekonanie, że zasada praworządności jest respektowana. Zwłaszcza, że są również inne interpretacje, które przynoszą zupełnie inne rozwiązania. Jednocześnie nie ma zaś w pełni niezawisłego organu, który mógłby te wątpliwości rozstrzygnąć. Rację ma ten, kto może swoją interpretację wprowadzić w życie korzystając ze wsparcia władzy dysponującej realną siłą.

Zjawisko opisane powyżej w jeszcze większym stopniu dotyczy znaczenia konstytucji. Od momentu, gdy myśliciele epoki oświeceniowej przekonali wszystkich (może poza Brytyjczykami), że istnienie ustawy zasadniczej mającej nadrzędną pozycję w systemie prawnym i odporną na zmienne nastroje społeczeństwa, skutecznie zabezpieczy prawa i wolności obywateli przed zapędami autokratycznej władzy, konstytucjonalizm stał się podstawowym cywilizacyjnym wymogiem. I chociaż konstytucje rzadko kiedy powstrzymywały zdeterminowanych polityków przed zdobywaniem władzy siłą albo też jej sprawowaniem wbrew ich literalnym zapisom, to wiara w ich nadzwyczajną moc dalej obowiązuje. Po II wojnie światowej wzmocniona została poprzez wprowadzanie do systemów ustrojowych instytucji sądów konstytucyjnych, które miały pilnować ich przestrzegania i nie dopuszczać do nadużywania władzy lub naruszania praw mniejszości poprzez zwykłe ustawodawstwo. Być może jednak jesteśmy blisko zakończenia tego stanu rzeczy, a Polska będzie jednym z prekursorów zachodzących zmian.

Znaczenie konstytucji w systemie prawnym opierało się na szczególnym sposobie ich uchwalania (większość kwalifikowana niekiedy poparta referendum) i równie trudnym sposobem dokonywania ich nowelizacji. Dość szybko uznano, że skoro trudno obalić istniejący system poprzez zamach stanu lub rewolucję, a uzyskanie stosownej większości do zmian jest niesłychanie trudne, a czasami przez długi okres czasu wręcz niemożliwe ze względu na panującą w parlamencie polaryzację przy jednocześnie względnej równowadze rywalizujących obozów politycznych, to trzeba szukać sposobu na obejście tej przeszkody. Okazało się to dość proste, ponieważ siłą rzeczy zapisy konstytucji są zwykle ogólne, co pozwala na ich swobodną interpretację. Tym bardziej, że uchwalane często w innych realiach społecznych i gospodarczych akty prawne po latach okazywały się w wielu punktach mocno anachroniczne. Wystarczy więc uznać, że określony przepis należy rozumieć inaczej niż interpretowano go do tej pory i konieczność jego nowelizacji przestaje istnieć.

Receptą na swobodę interpretacyjną miały być sądy konstytucyjne. Najwybitniejsze sędziowskie osobistości miały stać na straży przestrzegania ustaw zasadniczych przez rządnych władzy polityków, ale niekiedy też zapobiegać populistycznym naciskom zmiennych w nastrojach wyborców. Lekarstwo miało jednak dość zasadniczą wadę. Jeżeli sędziowie mieli być w pełni niezależnym organem władzy, to nie powinni ani w sposób bezpośredni, ani nawet pośredni, zależeć od woli wyborców, co w praktyce naruszało zasadę suwerenności narodu. Sędziowie sądów konstytucyjnych nie dysponują przecież jakąś wiedzą objawioną, a bazują na własnej interpretacji prawa – i to zarówno badanych przez nich przepisów ustawowych, jak i zapisów konkretnych artykułów konstytucji. Tym samym stawali się nagle jednym z najważniejszych organów władzy nie mając ku temu odpowiedniej demokratycznej legitymizacji. A to z kolei rodziło pokusę wyboru takich sędziów, którzy albo reprezentowali podobny światopogląd, albo wręcz wiadomo było, że spełnią każde życzenie liderów partii, którzy zapewnili im tak prestiżowe i finansowo intratne stanowisko. Konsekwencją jest upolitycznienie i upadek autorytetu sądów konstytucyjnych, czego najbardziej widocznym przykładem jest Trybunał Konstytucyjny w Polsce. Stąd już krok od rozpoczęcia dyskusji o likwidacji tego martwego, a jednocześnie niemało kosztującego podatnika, organu.

Dość powszechnie uważa się, że kryzys Trybunału Konstytucyjnego w Polsce rozpoczął się w 2015 roku. To nieprawda. Po wygranych wówczas wyborach Prawo i Sprawiedliwość doprowadziło jedynie do jego eskalacji i zainteresowania opinii publicznej problemem, który istniał od dawna. U jego podstaw leżał sposób wyboru sędziów, który został przyjęty w latach 80-tych, a więc w końcowych latach PRL-u, a który nie został zmieniony ani po zmianie ustroju w 1989 roku, ani też w Konstytucji uchwalonej w 1997 roku. Sędziów wybierają posłowie. A to oznacza, że jednym z zasadniczych kryteriów wyboru są ich poglądy – zarówno prawne jak i polityczne. Początkowo zwracano jeszcze uwagę na kryteria merytoryczne respektując konstytucyjny zapis o „wyróżnianiu się wiedzą prawniczą” przez sędziów trybunału. Z czasem coraz częściej zaczęto go traktować w sposób coraz bardziej elastyczny. Dlatego w 1999 roku Akcja Wyborcza Solidarność wspierana przez Unię Wolności wybrała Jerzego Stępnia, który jako sędzia sądu rejonowego i radca prawny (od wielu lat zresztą nie sprawujący tych funkcji) nie miał żadnych szczególnych osiągnięć naukowych i zawodowych. Protesty Sojuszu Lewicy Demokratycznej zignorowano – kto by się przejmował opiniami postkomunistów. Główną legitymizacją do pełnienia tej funkcji była piękna karta opozycyjna kandydata, która zresztą wcześniej zapewniła mu stanowisko wiceministra spraw wewnętrznych i administracji.

W 2015 roku tracąca władzę koalicja Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego uchwaliła nową ustawę, która umożliwiła jej wcześniejszy wybór sędziów na miejsca zwalniane przez ich poprzedników po upływie dziewięcioletniej kadencji. Kilka miesięcy później Leszek Miller ujawnił kulisy negocjacji, które się wówczas toczyły w Sejmie, a których celem było ustalenie wspólnej listy kandydatów oczywiście bez udziału zmierzającego po władzę Prawa i Sprawiedliwości. W gruncie rzeczy nie było to nic nowego, ani nadzwyczajnego. W momencie tworzenia Trybunału Konstytucyjnego Biuro Polityczne PZZP przyjęło zasady politycznej partycypacji składu tego organu: PZPR – 6 członków, ZSL – 2, SD – 1–2 oraz bezpartyjni 2–3. Niewiele zmieniło się po powstaniu III RP. Od wielu już lat opozycja była ignorowana przy wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Dokładnie tak się działo w okresie rządów Platformy Obywatelskiej jak i Prawa i Sprawiedliwości, a wcześniej Sojuszu Lewicy Demokratycznej i Polskiego Stronnictwa Ludowego oraz Akcji Wyborczej Solidarność i Unii Wolności. Wszyscy wybierali swoich i nierzadko były to osoby z wyraźną przeszłością polityczną. Były to jednak dość nieliczne przypadki, a „polityczni” sędziowie dość szybko starali się upodobnić do pozostałych, co w warunkach umiarkowanej polaryzacji prowadziło do ich neutralizacji. Gdy jednak konflikt polityczny eskalował do niebywałych rozmiarów, doszło do odwrócenia tego procesu. Nawet umiarkowani politycznie sędziowie dostosowują się do otoczenia, co prowadzi do radykalizacji ich poglądów. Tym samym zabójcza dla społeczeństwa i państwa polaryzacja rozszerza się na kolejne instytucje.

Prawo i Sprawiedliwość po przejęciu władzy w 2015 roku poszło po bandzie. Julia Przyłębska, Stanisław Piotrowicz, Krystyna Pawłowicz czy Bohdan Święczkowski to osoby wyróżniające się lojalnością wobec partii, która posłała ich na odcinek Trybunału Konstytucyjnego. Pozostali, chociaż zwykle posiadali dorobek naukowy i często pełnili poważne funkcje na wydziałach prawa macierzystych uniwersytetów, reprezentowali też mocno konserwatywne poglądy, którymi kierowali się przy wydawaniu wyroków. To nie Jarosław Kaczyński zadecydował o delegalizacji przesłanki prenatalnej w ustawie antyaborcyjnej. On dał tylko Julii Przyłębskiej zielone światło na zajęcie leżącym od lat wnioskiem w tej sprawie, ale konkretna treść wyroku była już dziełem samych sędziów. I chyba zaskoczyła prezesa Prawa i Sprawiedliwości radykalnością przyjętego rozwiązania.

Śladem Prawa i Sprawiedliwości poszła obecna koalicja. Wybrani po długiej zwłoce sędziowie albo reprezentują grupę najzagorzalszych przeciwników Prawa i Sprawiedliwości i zmian dokonywanych w wymiarze sprawiedliwości przez Zbigniewa Ziobrę, albo przynajmniej światopogląd zbieżny z tym, który dominuje wśród przedstawicieli obecnej władzy, chociaż w tym przypadku trudno o konsensus ze względu na praktyczną bezideowość Donalda Tuska oraz różnice w poglądach jego koalicjantów. Co najzabawniejsze, uzasadnieniem wyboru sędzi Anny Korwin-Piotrowskiej jest jej niezłomna postawa jako prezesa Sądu Okręgowego w Opolu. Ten fakt powinien ją jednak eliminować z osób branych pod uwagę przy wybór na funkcję, która wymaga maksymalnej niezależności. Być może pani sędzi należą się najwyższe odznaczenia państwowe, ale z pewnością nie miejsce w Trybunale Konstytucyjnym, ponieważ przy orzekaniu spraw o kontekście politycznym (a takich jest w tym organie wiele) nikt nie uwierzy w jej pełny obiektywizm, a po ostatnich wydarzeniach, nawet w jej niezawisłość. Te same zastrzeżenia dotyczą Krystiana Markiewicza i Macieja Berka, przy czym ten ostatni prawdopodobnie nawet nie spełnia formalnych wymogów określonych w ustawie (konstytucja ich nie precyzuje), oczywiście o ile przyjmiemy literalną interpretację wymogu dziesięcioletniego okresu wykonywania zawodu radcy prawnego. Ale jak wiadomo interpretacja zależy od celu politycznego, który chce się osiągnąć – dlatego rządząca koalicja uważa, że spełnia i nikt nie ma prawa tego zweryfikować. Dobrze o tym wie sędzia Sławomir Patyra, który dwa lata temu sporządził na zlecenie Adama Bodnara, ówczesnego Ministra Sprawiedliwości, prawne uzasadnienie pozbawienia funkcji Prokuratora Krajowego Adama Barskiego. Niestety, nie wspomniał w nim który to przepis pozwala Ministrowi Sprawiedliwości czy Prokuratorowi Generalnemu unieważniać z mocą wsteczną obowiązujące przepisy prawa. Widocznie przerosło to jednak jego możliwości interpretacyjne.

Problem niezawisłości sędziów nie dotyczy jednak tylko sądów konstytucyjnych. Co prawda, postępowań sądowych, w których uczestniczą politycy jest stosunkowo niewiele, ale coraz częściej wydawany wyrok w większym stopniu zależy od poglądów składu orzekającego niż od litery prawa. Na dodatek sądowe rozstrzygnięcia dokonywane są przez bardzo młodych ludzi, którzy nie tylko mają bardzo ograniczone doświadczenie życiowe, ale i nierzadko wyjątkowo ograniczoną wiedzę o materii, o której rozstrzygają. W praktyce wyroki zależą od biegłych, którzy wydają opinie zlecone przez sąd, a sędzia opierając się na nich jedynie określa wymiar kary. Tymczasem w Polsce nie ma nawet ustawy o biegłych, a zapis kodeksu postępowania karnego stanowi, że biegłym może być osoba, która „posiada praktyczne i teoretyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być ustanowiona”. O przydatności kandydata decyduje sędzia. Sędzia, którego chronią tzw. gwarancje niezawisłości sędziowskiej. Biegłego nic nie chroni.

Wspomniane gwarancje, przynajmniej teoretycznie, chronią sędziego od zewnętrznych nacisków. Ale nie chronią od wewnętrznych przekonań. Trudno przy wydawaniu wyroku całkowicie oderwać się od własnych doświadczeń życiowych. Czy sędzia będąca w przeszłości ofiarą przemocy seksualnej wyda na gwałciciela taki sam wyrok jak jej kolega, który traktuje kobiety instrumentalnie? Czy zdeklarowany przeciwnik zabijania zwierząt tak samo osądzi osobę oskarżoną o nieumyślne spowodowanie śmierci na polowaniu w sytuacji gdy sam jest zapalonym myśliwym? Oczywiście zawsze można powiedzieć, że są przecież procedury odwoławcze. Tyle, że taka sytuacja może mieć miejsce w trakcie procesu apelacyjnego. A jest przecież w końcu problem wyroków wydawanych przez tzw. sądy ostatniej instancji jak Trybunał Konstytucyjny czy Sąd Najwyższy. Od nich nie można się już odwołać. Pozostają oczywiście trybunały europejskie. Ale czy ich sędziowie wybrani w skrajnie upolitycznionej procedurze (kandydatów przedstawiają władze państwowe, a ostateczny wybór należy do złożonych z polityków organów Rady Europy lub Unii Europejskiej) i na dodatek na kilkuletnią kadencję z możliwością reelekcji, gwarantują spełnienie warunku niezawisłości i obiektywizmu przy wydawaniu orzeczeń?

Wiara w nieomylność sędziów objawia się jeszcze przy wybuchających co jakiś czas sporach politycznych. Ostatnim z nich jest możliwość blokowania w internecie treści niebezpiecznych czy propagujących czyny przestępcze. Żądania Prezydenta i opozycji, aby decydowały o tym sądy, a nie urzędnicy jest całkowicie oderwana od realiów. Czy ocena sędziów zajmujących się na co dzień innymi sprawami byłaby rzeczywiście w pełni obiektywna? Czy byliby w stanie spokojnie przeanalizować przysłane materiały będąc pod presją czasu? Czy w końcu mieliby odwagę podjąć decyzję odmowną? Przecież gdyby okazało się, że była ona błędna i doprowadziła do katastrofalnych skutków, to poza wpływem na dalszą karierę zawodową, mieliby traumę do końca życia. Wystarczy zobaczyć jak niewielki jest odsetek odmów założenia podsłuchu na wniosek organów ściągania. Pozytywna decyzja sędziego nic nie kosztuje i pozornie nikomu nie szkodzi. Negatywna może mieć tragiczne konsekwencje. Po co więc ryzykować?

Nawet w cywilizowanych krajach wyroki sądów nie zawsze są sprawiedliwe, a sędziom zdarzają się katastrofalne pomyłki. Dla społecznej stabilności ważniejsza jest jednak wiara, że orzeczenia są słuszne i wydawane zgodnie z obowiązującym prawem. To fundament naszej cywilizacji, który właśnie ulega osłabieniu. Znacząca grupa Polaków nie uznaje wyroków wydawanych przez „neo-sędziów”. Podobna liczba kontestuje orzeczenia „paleo-sędziów”. Wielu nie wierzy w pełni ani jednym, ani drugim. Przejęcie Trybunału Konstytucyjnego i spory ekspertów dotyczące prawnej oceny podjętych działań z pewnością nie wzmocnią zaufania Polaków do naszego wymiaru sprawiedliwości. Ale przecież nie to było celem zleceniodawców podjętych przez sędziów działań.

Karol Winiarski


Udostępnij na

Powiązane artykuły

America first

Sosnowiec /

America first

Konstytucyjne zombie

Sosnowiec /

Konstytucyjne zombie

Trybunalskie zgliszcza

Sosnowiec /

Trybunalskie zgliszcza

‹ America first
  • Felietony
  • Historia
  • Tokowisko
  • Prawnik radzi
  • Okno poezji

Felietony, opinie, komentarze

  • „Komedia. Wujaszek Wania”, czyli spektakularna klapa w Teatrze Zagłębia„Komedia. Wujaszek Wania”, czyli spektakularna klapa w Teatrze Zagłębia
  • Po premierze: „Przodownicy miłości. Rewia związkowo-robotnicza” – czyli klasa robotnicza na scenę.Po premierze: „Przodownicy miłości. Rewia związkowo-robotnicza” – czyli klasa robotnicza na scenę.
  • Druzgocące wnioski po kontroli Regionalnej Izby Obrachunkowej w sosnowieckim magistracieDruzgocące wnioski po kontroli Regionalnej Izby Obrachunkowej w sosnowieckim magistracie
  • Arkadiusz Chęciński – „Dajcie nam pieniądze…”Arkadiusz Chęciński – „Dajcie nam pieniądze…”
  • Ostatni skautOstatni skaut
  • Trzy konwencje wyborcze w dwa dni, czyli dla każdego coś miłegoTrzy konwencje wyborcze w dwa dni, czyli dla każdego coś miłego
  • Kuriozalna odpowiedź prezydenta Sosnowca na list otwarty Dariusza JurkaKuriozalna odpowiedź prezydenta Sosnowca na list otwarty Dariusza Jurka
  • Jesteśmy biedni, ale i tak was uszczęśliwimy…Jesteśmy biedni, ale i tak was uszczęśliwimy…
  • Dylematy polityka, czyli trudno łatwo żyćDylematy polityka, czyli trudno łatwo żyć
  • Korupcja czy pusta kasaKorupcja czy pusta kasa
  • Wicepremier Beata Szydło w PO-PiS-owym SosnowcuWicepremier Beata Szydło w PO-PiS-owym Sosnowcu
  • Spryt a inteligencjaSpryt a inteligencja
  • Prezydent czy celebrytaPrezydent czy celebryta
  • Pan Prezydent odpłynąłPan Prezydent odpłynął
  • Świętowanie i politykaŚwiętowanie i polityka
  • Po premierze „Wojny światów” – recenzjaPo premierze „Wojny światów” – recenzja
  • Sosnowieckie przypadkiSosnowieckie przypadki
  • Ujemne saldo migracji wewnętrznej w Sosnowcu – miasto znowu dołuje, a nadzwyczajna propaganda sukcesu trwaUjemne saldo migracji wewnętrznej w Sosnowcu – miasto znowu dołuje, a nadzwyczajna propaganda sukcesu trwa
  • Ile zarabiają w Sosnowcu?Ile zarabiają w Sosnowcu?
  • Biedny SosnowiecBiedny Sosnowiec

Historia i tożsamość Zagłębia

  • Produkcja wojskowa w Sosnowcu: 1918-1945 r.Produkcja wojskowa w Sosnowcu: 1918-1945 r.
  • Bitwa na SaturnieBitwa na Saturnie
  • Cześć i Chwała Bohaterom!Cześć i Chwała Bohaterom!
  • Prelekcja Grzegorza OnyszkiPrelekcja Grzegorza Onyszki
  • Ksiądz Stanisław Bilski czyli modernizm nad BrynicąKsiądz Stanisław Bilski czyli modernizm nad Brynicą

Nasze interwencje

  • Sosnowiecka podróż w czasieSosnowiecka podróż w czasie
  • Sorry, taki mamy klimat…Sorry, taki mamy klimat…
  • Czy ulica Gospodarcza po remoncie będzie węższa i dlaczego?Czy ulica Gospodarcza po remoncie będzie węższa i dlaczego?
  • Wspólnoty Mieszkaniowe skarżą się na Prezydenta Miasta SosnowcaWspólnoty Mieszkaniowe skarżą się na Prezydenta Miasta Sosnowca
  • Z twórcami miastu nie po drodzeZ twórcami miastu nie po drodze

Najbardziej popularne

  • Piękny film oparty na faktach (lektor) – dotyczy autora „Rozmów z Bogiem”
  • O niej wkrótce może być bardzo głośno…
  • Sosnowiec i Zagłębie w nowym województwie
  • Karol Winiarski – Prawo czy bezprawie?
  • Sosnowieccy lekarze przed Sądem Lekarskim

Powrót na górę strony

  • Cookies
  • Kontakt
© Sosnowiec online 2026
Powered by WordPress • Themify WordPress Themes
Facebook